Aziatische crisis raakt Australië nauwelijks

De Australische economie is sinds de Tweede Wereldoorlog nog nooit zo sterk geweest als nu. Het land is veel minder getroffen door de crisis in Azië dan op grond van de nauwe handelsbanden mocht worden verwacht.

De Australische economische toekomst ligt in Azië, zo wilden de drie meest recente regeringsleiders hun landgenoten de afgelopen tien jaar laten geloven. Zowel de huidige conservatieve minister-president John Howard, als zijn twee Labor-voorgangers Paul Keating en Bob Hawke drongen bij herhaling aan op nauwere banden met de nabije en economisch snel expanderende Aziatische buren. Die banden werden ook aangehaald, maar wie daarom nu verwacht dat Australië hard door de Aziatische crisis van 1997 is getroffen, komt bedrogen uit.

Het hoofd van de centrale bank, Ian Macfarlane, verklaarde vorige week zelfs dat de Australische economie sinds de Tweede Wereldoorlog nog nooit zo sterk is geweest.

Het economische vertrouwen in het land zal verder toenemen, na het belastingcompromis dat John Howard vorige week vrijdag wist te bereiken met de Democraten. Daardoor zal de Australische Senaat akkoord gaan met de invoering van een btw-achtige belasting nadat het Lagerhuis die al eerder goedkeurde.

Afgelopen jaar groeide de Australische economie met ruim 5 procent en voor 1999 wordt een cijfer van 3,75 procent verwacht. Deze opmerkelijke ontwikkeling is volgens economische waarnemers onder meer een gevolg van de Australische afhankelijkheid van de uitvoer van grondstoffen zoals steenkool, ijzererts en wol, uitvoer dus zonder veel toegevoegde waarde. Het blijkt dat daarvoor met gemak andere markten konden worden gevonden.

,,Hoewel Azië geografisch dichtbij was, blijkt het economisch toch minder nabij dan we dachten. Omdat de economieën van Europa en de Verenigde Staten het goed bleven doen, kon de grondstoffen-uitvoerstroom zonder al te veel problemen naar die regio's worden overgeheveld'', zegt Nigel Stapledon, chef-economie van de Westpac Bank in Sydney. ,,Een voordeel daarbij was dat de koers van de Australische dollar jaren geleden al was losgelaten (floating dollar), zodat de waarde ervan kon dalen. De centrale bank heeft niet getracht de val van de dollar met verhogingen van de rente te stoppen. Die flexibiliteit heeft de aanpassing geholpen en dat heeft de Australische concurrentiepositie heel duidelijk versterkt'', aldus Stapledon.

De Australische economie maakte een sterke groei door toen de Aziatische crisis begon. Het vertrouwen dat de Australiërs daardoor hadden, betekende een sterke binnenlandse vraag, die nog aangewakkerd werd door lagere rentepercentages en lagere prijzen voor ingevoerde producten. Die waren ook een gevolg van de crisis in Azië. ,,De inflatie bleef daardoor laag, ondanks een lagere dollarkoers. De binnenlandse consument was derhalve de winnaar. Wat dat betreft zijn er veel parallellen met de effecten van de Aziatische crisis op de Amerikaanse economie'', aldus Stapledon.

De verwachting is dat het binnenlands vertrouwen voorlopig zal aanhouden. Australiërs voelen zich rijker door stijgende huizenprijzen, hogere koersen op de effectenbeurs, waar steeds meer Australiërs hun spaargeld deponeren en door het privatiseren van de grote verzekeringscoöperatie AMP, waardoor miljoenen polishouders onverwacht duizenden dollars kregen uitgekeerd.

Waarnemers wijzen ook op de effecten van de langzaam voortschrijdende deregulering van de Australische economie, die onder Labor in 1983 begon en die de laatste vier jaar door de conservatieve regering van John Howard in versneld tempo is voortgezet, ook al trok hij vorig jaar internationaal de aandacht in negatieve zin, omdat stakingsacties de door Howard geplande hervormingen in de havens verhinderden. In die havens hebben de vakbonden nog steeds een machtige positie.

Howard kan opgelucht ademhalen nu hij vorige week een akkoord bereikt heeft met de leider van de Democraten in de Senaat, Meg Lees. Daardoor kan hij doorgaan met de invoering van de btw-achtige belasting op goederen en diensten, GST genoemd.

In ruil voor de GST stelde Howard de kiezers vorig jaar een verlaging van de inkomstenbelasting en afschaffing van de talrijke groothandelsbelastingen en transactieheffingen in het vooruitzicht. De Democraten vonden dat plan echter te denivellerend, omdat het de lagere inkomensgroepen relatief harder treft. Deze derde Australische politieke stroming heeft nu gedaan weten te krijgen dat de GST niet op levensmiddelen van toepassing zal zijn en dat de inkomstenbelasting voor de hoogste inkomensgroepen minder wordt verlaagd dan Howard had gewild. Ook hebben de Democraten extra geld voor milieumaatregelen als prijs voor hun steun weten af te dwingen.

Belastinghervormingen worden gezien als een belangrijk onderdeel in de aanpassing van de Australische economie. Volgens econoom Don Stammer van de Deutsche Bank in Sydney is het huidige systeem onevenwichtig, omdat dit vooral goederen belast. ,,Een groeiend deel van de economie bestaat uit dienstverlening en die wordt onderbelast. Toeristen betalen ook weinig belasting en dat is met de Olympische Spelen in het vooruitzicht jammer. Er is ook een verandering nodig in het belasten van de laagste inkomens. Boven een inkomen van 21.000 Australische dollar (28.700 gulden) betalen Australiërs 35.5 procent belasting. De prikkel om te gaan werken is voor velen te klein.''

Stammer vindt de belastinghervormingen ook noodzakelijk omdat Sydney zich wil ontwikkelen tot een internationaal centrum van financiële dienstverlening. ,,Het is duidelijk dat Hongkong minder aantrekkelijk wordt door toenemende bemoeienis uit Peking. Sydney concurreert nu met Singapore. Op het ogenblik heeft Australië nog talrijke lastige belastingen op financiële transacties en uitwisseling van documenten. Die maken Sydney als financieel centrum minder aantrekkelijk.''