Tristan Keuris

,,In 1981 kwam ik als concertmeester voor het eerst in aanraking met de muziek van Tristan Keuris. Ter gelegenheid van het 90-jarig bestaan van het Concertgebouworkest speelden we de première van zijn orkestwerk Movements. `Dit is geen muziek om elke dag te horen,' dacht ik toen. Maar na drie dagen repeteren was ik om. Keuris' composities pakken je, maar nooit de eerste keer.''

Jaap van Zweden (38) is chef-dirigent van het Orkest van het Oosten. Aanstaande vrijdag dirigeert hij het eerste concert in een festival rond de Nederlandse componist Tristan Keuris (1946-1996). Tijdens negen concerten in Amsterdam en Enschede wordt aandacht besteed aan evenzoveel van diens werken, bekend om het oververzadigde maar onmiskenbaar welluidende idioom.

,,Keuris' muzikale taal laat zich moeilijk in woorden vangen. Soms klinkt het een beetje als Stravinsky, soms ademen zijn orkestraties een onmiskenbaar Franse sfeer. Maar eigenlijk is het jammer Keuris' stijl te beschrijven aan de hand van andere componisten. Hij onderscheidt zich juist door een heel puur, eigen geluid.

,,Een compositie van Tristan Keuris is altijd van A tot Z perfect. De ritmiek zit razend knap in elkaar en er staat geen noot teveel. Je herkent de sfeer van zijn werk ook direct. Mensen met minder talent en de wens zich ultramodern te profileren vinden soms dat zijn muziek `verdacht mooi' klinkt en beschuldigen hem van conservatisme. Maar wat betekent dat eigenlijk, conservatisme in muziek? Dat begrijp ik nog steeds niet. Muziek hoeft niet modern te zijn om eeuwigheidswaarde te kunnen bezitten.

,,Ik ben zelf altijd een extreem conservatief violist geweest. Ook als dirigent kan ik niet heen om Brahms en Beethoven om het vak te leren en me te bewijzen. Maar ik wil me wel hoe langer hoe meer gaan toeleggen op moderne muziek. Keuris dirigeren is ook niet moeilijker dan Beethoven, als je je maar goed voorbereidt. Het gevaarlijkst aan Keuris zijn de rare maatsoorten die hij gebruikt. Een zeven-vijftiende of een vier-zestiendemaat; ik heb me wel afgevraagd of dat niet wat minder moeilijk had gekund. Maar zolang complexiteit de inhoud van de muziek niet in de weg staat, vind ik het niet erg om hard te studeren.

,,Kort voor zijn dood had ik thuis een lang gesprek met Keuris over een vioolconcert dat hij voor mij zou gaan componeren. Een zwaar rokende, gespannen man. Zo klinkt zijn muziek vaak ook. In Movements neemt die spanning een demonische vorm aan, met enorme tegenstellingen tussen onrust en verstilling. Geweldig. Als ik al lang in mijn kist lig, wordt de muziek van Tristan Keuris nog steeds gespeeld. Daarvan ben ik overtuigd.''

Keuris Festival: 4, 5, 11, 16, 18, 23, 25/6 Muziekcentrum Enschede; 6, 20, 27/6 Concertgebouw Amsterdam. Met een uitvoering door Leo van Doeselaar van het Orgelconcert van Keuris wordt op 25/6 hetorgel van het Muziekcentrum in Enschede in gebruik genomen.