`Fouten typeren verloedering'

Het eindexamen economie bevat fouten die de leerlingen een punt op hun eindlijst kunnen schelen. De econoom A. Heertje waarschuwt: ,,We hebben ouderwetse leraren nodig, want het onderwijs zit op een dieptepunt.''

De verloedering van het onderwijs op middelbare scholen heeft het dieptepunt bereikt, zegt econoom en hoogleraar Arnold Heertje. De kwaliteit daalt met rasse schreden. De fouten in het VWO-eindexamen economie, die hij gisteren vaststelde, zijn daar slechts een uitvloeisel van. Toch ziet hij een lichtpunt. ,,Door ernstige fouten aan de orde te stellen, moet iedereen wel inzien dat er wat moet gebeuren.''

Heertje baseert zijn oordeel over het onderwijs op gesprekken met leerlingen, docenten en rectoren. Het afgelopen jaar heeft hij als gastdocent economie zo'n tachtig middelbare scholen door het hele land bezocht. Hij deed dat onder meer om zijn lesboeken economie voor Havo en VWO up to date te houden. Hij vindt dat des te belangrijker omdat vanaf volgend jaar op alle scholen in de twee hoogste klassen van Havo en VWO het studiehuis wordt ingevoerd. Dan krijgen leerlingen minder les en doen meer aan zelfstudie en groepswerk.

Heeft u een verklaring voor de fouten in het economie-examen?

,,De laatste jaren is er in het onderwijs steeds meer de nadruk komen te liggen op vaardigheden ten koste van de vakkennis. De leraren, en echt niet alleen de economiedocenten, weten veel van didactiek maar te weinig van hun eigen vak. Dat gebrek aan kundigheid wreekt zich op een gegeven moment. Nu bijvoorbeeld in het eindexamen economie, dat voor een belangrijk deel wordt gemaakt door leraren die lesgeven in eindexamenklassen.

Vroeger was dat anders. Docenten aan de vroegere gymnasia en de HBS waren vaak gepromoveerd, verstonden hun vak in alle details. Zij waren personality's en hadden veel aanzien. Dergelijke docenten bestaan nog wel, maar worden steeds schaarser. De huidige leraar is steeds meer een leeuwentemmer geworden die een groep kinderen in de gaten moet houden.''

Waarom verdwijnt de docent met vakkennis?

,,Ook op de lerarenopleidingen gaat het om vaardigheden. Vooral omdat de leraren vanaf volgend jaar les moeten geven in het studiehuis. Zij worden steeds meer opgeleid als begeleiders. Dat heeft weer invloed op het aanzien van de leraar en daarmee op het aanzien van het hele onderwijs.

Bent u tegen het studiehuis?

,,Absoluut niet. Ik vind vaardigheden belangrijk. Natuurlijk moeten leerlingen leren communiceren en spreken in het openbaar. Natuurlijk is het goed dat ze zelfstandig leren werken en dat ze leren om gezamenlijk een project af te ronden. Maar de inhoud van het vak dat gedoceerd wordt, staat op de eerste plaats. Anders is het een poppenkast. Dan is er geen verschil meer tussen Engels en natuurkunde.''

Wat moet er volgens u gebeuren?

,,De deskundige leraar moet terug voor de klas, liefst leraren die gepromoveerd zijn. Om dat te bereiken moet het onderwijs voor hen aantrekkelijk gemaakt worden. Dat kan met een goede honorering en gunstige arbeidsvoorwaarden. Het is van de gekke dat mensen die gepromoveerd zijn eerst naar een lerarenopleiding moeten voor een lesbevoegdheid. Als ze meteen kunnen beginnen, leren ze de didactische vaardigheden van collega-docenten of een begeleider. Zelfs als elke school maar een of twee van dergelijke leraren zou hebben, dan zou dat een goede invloed hebben op het onderwijs.''

Hoe weten leerlingen nu of de eindexamencijfers te vertrouwen zijn?

,,Dat weten ze niet, helaas. De examens worden nagekeken door de eigen docent. Het is voor de leerlingen maar te hopen dat het een goede is. Slechte docenten hebben namelijk de neiging om precies volgens het boekje te redeneren. Leerlingen die een ander antwoord hebben gegeven dan het norm-antwoord, maar die de vraag wel goed hebben, krijgen bij hen nul op het rekest.''

Maar er is een tweede corrector?

,,De tweede correctie is in het algemeen een farce. Die moet worden uitgevoerd door een docent van een andere school. Die het ook druk heeft. Vaak worden die examens door de tweede corrector ongezien teruggestuurd. Voor de tweede correctie zouden gepensioneerde leraren ingezet kunnen worden. Op die manier weet je zeker dat er met aandacht naar de examens wordt gekeken.''