CHINESE VROUW TART MANNENWERELD

Met de deelname van de Chinese Zhao Qin Peng beleeft het NK schaken in Rotterdam een primeur. De enige vrouw onder de grootmeesters snoerde gisteren de critici de mond met een fraaie zege op Dimitri Reinderman.

Gespannen volgde Sytze Faber de schaakpartij tussen Zhao Qin Peng en Dimitri Reinderman op teletekst. Het bestuurslid topschaak van de Koninklijke Nederlandse Schaakbond had immers zijn nek uitgestoken voor de primeur op het NK in het Rotterdamse Bibliotheektheater. Twee wildcards had de organisatie te vergeven en één daarvan ging naar een Chinese vrouw, die sinds drie jaar in Nederland leeft. Maar wat moest een vrouwelijke grootmeester met een modale rating van 2452 in een typische mannenwereld, die volgens de nationale ranglijst betere spelers had kunnen afvaardigen? Gisteravond gaf Peng met de zwarte stukken een overtuigend antwoord door in een marathonpartij van bijna zeven uur Reinderman te verslaan.

Faber zal de fraaie triomf van Peng als het beste argument hebben beschouwd voor zijn omstreden besluit de bestaande hiërarchie in de Nederlandse schaakwereld te ondermijnen. De voormalige burgemeester van Hoogeveen wil de schaaksport verlossen van zijn elitaire karakter en dat kan volgens hem alleen met nieuwe, aansprekende namen. Streefde Faber dan alleen een publiciteitsstunt na door Peng uit te nodigen voor het NK van de mannen? ,,We konden ook simpelweg de eerste twaalf spelers van de nationale ranglijst uitnodigen, maar zo verandert er nooit wat in het schaken'', zegt Faber.

Maar als de KNSB dan echt ruim baan wil geven aan jong talent, had het plaatsingscomité dan bijvoorbeeld niet de pas 11-jarige Daniël Stellwagen moeten verkiezen boven een reeds 31-jarige vrouw? Peng staat bovendien slechts zestiende op de ranglijst bij de mannen en voor de hoger genoteerde Genna Sosonko was geen plaats op het NK. ,,Voor Genna is het zuur dat hij niet kan spelen op het NK'', meent grootmeester John van der Wiel. ,,Toch vind ik de wildcard voor Peng gerechtvaardigd. Je moet een jong talent als Stellwagen ook niet te vroeg voor de leeuwen gooien. Dan loopt hij het risico volledig te worden gesloopt. Dat was de vroegere Sovjet-tactiek. Een talent uit het westen werd meteen uitgenodigd voor een toernooi in de Sovjet-Unie om zijn ontwikkeling met een paar flinke schoppen jaren achterop te helpen.''

Met de invitatie voor Peng hoopt KNSB-bestuurder Faber juist twee vliegen in één klap te slaan. ,,Wat mij bij mijn entree in de schaaksport opviel, was de hoogdrempeligheid'', constateerde Faber. ,,Bijna een miljoen Nederlanders schaken wel eens. Maar het NK is traditioneel het podium voor de gevestigde orde. Dat moet veranderen. Bovendien is slechts vijf procent van de leden van de KNSB een vrouw, dat vind ik een zorgelijke ontwikkeling. Ik wil het vrouwenschaken een nieuwe impuls geven en Peng heeft haar wildcard voor het NK afgedwongen met uitstekende resultaten. Het Nederlandse vrouwenteam leunt nu op buitenlandse import. Maar spelen in het Nederlandse voetbalelftal ook niet zes spelers van allochtone afkomst?''

Krijgt het NK echter een nieuw elan als juist ,,het boegbeeld van de Nederlandse schaaksport'', zoals Faber Jan Timman omschrijft, ontbreekt? Vanwege de verhuizing van het NK naar de bibliotheek in Rotterdam moest de organisatie bezuinigen op het startgeld van de deelnemers en Timman weigerde een lagere gage te accepteren. ,,Maar het prijzengeld is daarentegen verhoogd'', stelt Faber. ,,Als Timman net als vorig jaar tweede was geworden, zou hij op dit NK net zoveel geld hebben verdiend als in 1998.'' Door de absentie van de Amsterdamse grootmeester werd voor het eerst in de geschiedenis een vrouw de potentiële trekpleister op het NK schaken. Al dreigde Peng aanvankelijk een vooroordeel te bevestigen.

Met een sardonisch glimlachje bestelde Van der Wiel gisteren nog een biertje nadat hij zich kinderlijk van het bord had laten zetten door Friso Nijboer. ,,Ik heb mezelf gestraft door zolang mogelijk naar mijn afschuwelijke stelling te kijken'', verzuchtte hij. Nee, dan zijn partij van zaterdag. Van der Wiel was in Rotterdam de eerste mannelijke tegenstander van Zhao Qin Peng en die confrontatie moet de 31-jarige Chinese slecht zijn bevallen. ,,In het middenspel dacht Peng heel lang na en deed vervolgens een slechte zet'', vertelt Van der Wiel. ,,Tactisch is ze niet sterk.''

Wijlen Hein Donner was het een gruwel geweest. Luidkeels zou de voormalige grootmeester en schrijver in zijn favoriete sociëteit De Kring hebben gedeclameerd uit zijn verzameld werk om de deelname van een vrouw aan een schaaktoernooi te hekelen. ,,Vrouwen kunnen niet schaken'', schreef Donner al in 1968. Hij legde ook uit waarom ,,In alles is de vrouw superieur aan de man, maar zij mist één ding: intuïtie.'' Die woorden zou de voormalige Nederlands kampioen hebben moeten terugnemen als hij de Polgar-zusjes nog aan het werk had kunnen zien. De Chinese Peng reageert laconiek op het oordeel van Donner. ,,Geef duizend vrouwen en duizend mannen dezelfde opleiding in het schaken en beide seksen leveren evenveel talenten'', zegt Peng.

Haar progressie werd echter geremd door het starre, politieke klimaat in China. Peng groeide op in het zuidelijke Kanton en zij stak als enige kind haar vinger op, toen een lid van het Chinese sportcomité vroeg of iemand wilde leren schaken. ,,Wij kenden slechts het Chinese schaak'', vertelt ze. ,,In die sport ontbreekt de dame en de stukken bewegen zich langs lijnen inplaats over vakken. Ik had aanleg voor het moderne schaken en ik trainde al snel elke dag. Maar het probleem was het gebrek aan informatie. We beschikten slechts over oude Russische theorieboeken waar we niets van begrepen. Pas na mijn vertrek uit China in 1995 heb ik me als professioneel schaker kunnen ontwikkelen.''

Peng wijt haar gebrekkige kennis van de theorie aan die jaren van stagnatie in China. Volgens Van der Wiel kan Peng ,,niet zo goed rekenen en raakt ze in de problemen als de stukken niet op de juiste plaats staan.'' Haar landgenote Xie Jun, wereldkampioene bij de vrouwen, heeft het vermogen ,,een tegenstander te vermoorden in een koningsaanval'', meent Van der Wiel. ,,Peng onderscheidt zich niet door een grote fantasie. Maar je loopt tegen een muur op als ze een stelling kan spelen die haar ligt. Volgens mij moet Peng in staat zijn op dit NK drieënhalf á vier punten te behalen. Een lagere score zou een teleurstellend resultaat zijn.''

Peng is al gelukkig dat ze zich eindelijk op het hoogste podium kan manifesteren. Ze wilde vrij zijn, kunnen ademen in een sfeer van harmonie zonder beperkingen. Daarom bleef Peng vier jaar geleden na een match met de Joegoslavische Bojkovic in Belgrado achter en werd ze een half jaar later herenigd met haar Nederlandse vriend met wie ze inmiddels is getrouwd. Dankzij een versnelde MAVO-opleiding in twee jaar spreekt de nummer 8 van de wereldranglijst bij de vrouwen redelijk Nederlands. Schaken onder Nederlandse vlag deed Peng al veel beter.

Tijdens de omstreden Olympiade in de Russische deelrepubliek Kalmukkië loodste Peng het Nederlandse vrouwenteam naar de vierde plaats door aan het eerste bord 9 punten uit 12 partijen te scoren. Die prestatie leverde Peng een bronzen medaille op én de A-status bij de Nederlandse sportkoepel NOC*NSF. ,,Ik ben nu te oud om in de voetsporen te treden van Judit Polgar, al hoop ik eens de wereldtitel bij de vrouwen te behalen'', mijmert Peng. En giechelend: ,,Op het NK hoop ik tenminste twee partijen te kunnen winnen, al vrees ik dat het zwaar zal zijn me staande te houden tussen al die sterke mannen.''

Een man moest er al in de tweede ronde aan geloven, al mopperden de collega's van Peng dat ze Reinderman al veel eerder tot opgave had moeten dwingen. Maar na een zenuwslopend gevecht analyseerde commentator Gert Ligterink dat Peng in een stelling was beland ,,waarin volgens Tartakower de paarden in een kop thee zwemmen''. Als laatste verliet de kleine Chinese de speelzaal in de wetenschap dat haar tweede voornaam Qin niet voor niets 'hard werken' betekent. ,,Na deze klinkende zege zal niemand de deelname van Peng aan het NK nog ter discussie stellen'', besefte Van der Wiel.