WONDEREN

Prizren, 22 maart 1989. Urenlang klinkt monotone ritmische muziek. Tachtig derwisjen dansen zich in trance, omringd door opgewonden gelovigen. De sjeik steekt naalden door de wangen van jonge derwisjen. En dan volgt het hoogtepunt van het mystieke Sultana-Nevrus-ritueel. Onder begeleiding van een oorverdovend lawaai van cymbalen en trommels dansen de sjeik en drie anderen apart met lange naalden die uiteindelijk in hun kelen eindigen.

Dit lente-ritueel werd in '89 door Ger Duijzings bijgewoond. ``Hiermee herhalen we de wonderen van Hazreti Ali, de schoonzoon van Mohammed. Het bewijst dat Allah aan onze kant staat, want we bloeden niet, we voelen geen pijn'', legde een oude sjeik hem uit.

In het islamitische Bosnië zijn de mystieke soefi-broederschappen – wier oorsprong teruggaat tot de twaalfde eeuw – vrijwel verdwenen, ook al omdat ze daar in de jaren vijftig werden verboden door toedoen van de meer orthodoxe islamitische gemeenschap. Maar in Kosovo bleven ze onder het communistische regime gewoon bestaan en bloeiden ze zelfs op in de jaren zeventig. In de Kosovaarse steden werd op de derwisjen neergekeken als het symptoom van primitief boerenbijgeloof. In een van de hoofdstukken van zijn proefschrift beschrijft Duijzings de eindeloze polemiek die Kosovaarse derwisj-organisaties voeren met de veel elitairdere stedelijke islam, die zich sterk op Bosnië oriënteerde. De sterke opbloei van het Kosovaarse soefi-geloof in de jaren zeventig brengt Duijzings in verband met de sterke bevolkingsgroei op het platteland, waardoor de spanningen over landgebruik sterk toenamen. In Kosovo betekende dat vooral: vendetta's. In die situatie konden de lokale derwisj-leiders, de sjeiks, een belangrijke rol spelen als vredestichters en bemiddelaars. Toen eind jaren '80 de Servische nationalistische druk op Kosovo toenam, werd deze bemiddelende rol des te belangrijker om eenheid te scheppen onder de Albanezen. Na de gewelddadige beëindiging van de autonomie van de provincie Kosovo, kwam het dan ook tot toenadering tot de Bosnische moslimgemeenschap.