Spaanse Flipper geeft ontspanningstherapie

Op het Canarische eiland Tenerife kunnen gehandicapte kinderen naar dolfijnentherapie. Hier geen sensationele verhalen: dolfijnen kunnen niet genezen, ze zijn gewoon leuk.

Met zichtbare inspanning buigt Ana (13) zich vanaf de rand van het waterbassin voorover en tuit opzichtig haar lippen. Tegenover haar de spitse snuit waar een eeuwige glimlach tachtig scherpe tanden verbergt. ,,Geef een kusje, Ana'', moedigt dolfijnentrainer Luis haar aan. Het lukt, Ana kraait het uit van de pret. Dolfijn Jonay (9) opent zijn glimlach en slokt de vis die hij als beloning krijgt in een klap naar binnen.

Aan dolfijnenkunstjes geen gebrek hier in het Aquapark aan de zuidkant van het Canarische eiland Tenerife. Twee keer per dag verplaatsen roodverbrande toeristen zich met hun kinderen van de waterachtbaan en pretzwembaden naar het dolfinarium om voorstellingen bij te wonen. Dertien dolfijnen springen gelijk op, voeren buik aan buik walsjes uit, duwen kano's met kinderen voort en gooien hun trainers de lucht in.

Als de laatste toerist de tribune heeft verlaten is het de beurt aan geestelijke gehandicapte of autistische kinderen om met de dolfijnen te spelen. Het Aquapark in Tenerife biedt als enig dolfinarium in Europa ,,dolfijnentherapie'' aan, waarbij de dieren worden ingezet om de kinderen te leren omgaan met hun gebreken.

Voor Ana, die een hersenbeschadiging heeft, is het moeilijk om haar mond en lippen te coördineren. Dat verklaart, volgens haar moeder Edita Cabrera, het nut van de dolfijnenkus. Van een afstand kijkt ze oplettend toe hoe haar dochter onder leiding van trainer Luis puntsgewijs de rest van het trainingsrepertoire met de twee dolfijnen afwerkt. Zo leert Ana om een bal naar de dolfijnen te gooien, ze visjes te voeren, de dolfijnen over hun buik te aaien en mag ze samen met de dolfijnen meegillen. Ana geniet van haar avonturen aan de rand van het water.

Het idee van de therapie is overgewaaid uit de Verenigde Staten, waar men vanaf de jaren zeventig met dolfijnen aan de slag ging, vertelt trainer en technisch-directeur van het Aquapark José Luís Barbero, die zojuist nog in zijn wetsuit op een dolfijnenrug stond te surfen. ,,In de Verenigde Staten is het inmiddels uitgegroeid tot een beetje baden met de dolfijnen waarvoor de mensen veel geld moeten betalen'', vertelt Barbero met nauwelijks verholen weerzin. Op Tenerife worden de zaken professioneler aangepakt – met psychologen en medische specialisten. Er is een een strak protocol voor de behandeling, en een voortgangreportage moet duidelijk maken of de behandeling enige zin heeft.

Dat laatste is geen overbodige maatregel, want er lijkt een wereldwijde hype op gang te zijn gekomen waarbij wonderen aan dolfijnentherapie worden toegedicht. Enthousiaste documentaires en sensationele verhalen reppen van autistische kinderen die plotseling uit hun isolement treden en zwaar spastische patiënten die weer de beheersing over hun lichaam terugkrijgen na een bad met de dolfijnen.

Barbero, die de therapie zes jaar geleden introduceerde, waarschuwt echter uitdrukkelijk voor de overspannen verwachtingen die dolfijnentherapie wekt bij ouders van gehandicapte kinderen. Uit de statistieken die het dolfinarium bijhoudt blijkt dat zeker niet ieder kind positief op het contact met de dolfijnen reageert. Wonderen bestaan niet, dolfijnen kunnen niet genezen, constateert Barbero nuchter. ,,Maar ze kunnen wel helpen net als het contact met andere dieren zoals paarden of honden dat kan'', zegt hij.

Niet alleen Spaanse ouders hebben het dolfinarium op Tenerife ontdekt. Op het terras van hun appartement in de even verderop gelegen toeristenoord Playa de las Américas rust het Castricumse echtpaar Anita Beentjes en Niel van Vuuren uit van een ochtend dolfijnentherapie met hun zoontje Joran (4). Joran, geboren met het Down-syndroom, ligt te slapen. Twee jaar geleden zagen zijn ouders op televisie een documentaire over dolfijnentherapie. Vorig jaar werd Tenerife voor het eerst bezocht.

De aanpak van Barbero wekt groot enthousiasme. ,,Joran zit duidelijk lekkerder in zijn vel, dat jochie gaat vooruit'', constateert vader Van Vuuren beslist. Joran is alerter, zijn concentratievermogen is toegenomen en een oogje dat lui was, staat plotseling recht. Hij weet zeker dat het iets te maken heeft met de sonar van de dolfijn die een positieve invloed zou hebben op de algehele stofwisseling. ,,Dolfijnen voelen waar de problemen zitten in je lichaam en pakken dat aan'', zegt hij.

José Luis Barbero, die al tientallen jaren ervaring heeft met dolfijnen, moet weinig weten van de waaier aan alternatieve verklaringen voor de positieve werking van het contact met de dolfijnen. Vooral sinds volgelingen van de duistere New Age-beweging zich op het zeezoogdier hebben gestort lijkt het einde aardig zoek. ,,Ik heb de meest idiote dingen gehoord'', verzucht hij, ,,Dat dolfijnen afstammelingen zijn van buitenaardse wezens, dat soort flauwekul.'' Hoewel een sluitende verklaring hierover nog ontbreekt, zoekt de trainer de positieve werking van de therapie dichter bij huis: een combinatie van contact met water, bewegingsoefeningen, en sociaal en psychisch contact tijdens de therapie.

De groeiende belangstelling voor dolfijnentherapie – het dolfinarium in Tenerife zit reeds tot ver in het 2003 volgeboekt met patiëntjes – heeft inmiddels geleid tot de nodige beroering in het wereldje van de Europese dolfinaria. Steeds meer ouders van gehandicapte kinderen vragen immers waarom de dolfinaria in hun land geen dolfijnen voor therapie ter beschikking stellen. Zo klopte het echtpaar Van Vuuren tot hun niet geringe teleurstelling tevergeefs aan bij de directie van het Dolfinarium in Harderwijk.

Volgens woordvoerder Marcelle van den Hoeven in Harderwijk ligt de zaak ,,vrij genuanceerd''. Van onwil is volgens haar geen sprake, maar het Dolfinarium is geen therapeutische instelling en kan dus nooit verder gaan dan zijn installaties ter beschikking stellen. En die waren tot voor twee jaar geleden ongeschikt, aldus de zegsvrouw. Sindskort is die mogelijkheid er wel. ,,Maar we willen alleen werken met een professionele instelling van goede naam'', aldus Van den Hoeven.

José Luis Barbero meent dat de meeste dolfinaria niet geschikt zijn voor therapeutische toepassingen. In Tenerife is een ondiep bassin gebouwd, speciaal voor de kinderen. ,,En we hebben hier natuurlijk een ideaal klimaat. In Europa is het meestal te koud om langere tijd met gehandicapte kinderen in water te werken'', zegt hij.

Voor hemzelf is het werken met gehandicapte kinderen het bewijs dat je met dolfijnen meer kan doen dan het vertonen van circuskunstjes. De trainer: ,,Het sociaal gebruik van dolfijnen is enigszins een rechtvaardiging om ze in gevangenschap te houden.''