De Jongste Dag laat nog immer op zich wachten

Bang voor het armageddon op de beurs? Deze week kregen beleggers een bescheiden inkijkje bij het inferno, en daaruit zijn lessen te trekken voor de rest van het jaar. Wall Street, de hoogvlieger van de Westerse beurzen, moest een serie koersdalingen incasseren nadat de angst voor een hogere geldmarktrente toesloeg. Het Dow Jones-gemiddelde daalde per saldo van 10.848 punten naar 10.550 punten bij het slot van de Nederlandse handel gisteren. En de AEX-index daalde trouw mee.

De gebeurtenissen in New York herinneren aan het doemscenario dat het Internationale Monetaire Fonds alweer ruim een jaar geleden losliet, maar dat maar niet wil materialiseren. Dat scenario gaat in grote lijnen zo: de uitbundige consumptie in de Verenigde Staten, de goedkope buitenlandse concurrentie en ontsparing van gezinnen leiden tot een groeiend gat in de Amerikaanse betalingsbalans. Omdat buitenlandse financiers maar tot op zekere hoogte bereid zijn dat gat te dichten, zal de dollar aantrekkelijker moeten worden. De zo noodzakelijke koersdaling van de dollar leidt tot hogere, geïmporteerde, inflatie in de VS, die met een hogere rente moet worden afgeremd. Het alternatief is dat de rente op de kapitaalmarkt van de VS omhoog gaat om buitenlands kapitaal aan te blijven trekken. Of allebei de gebeurtenissen voltrekken zich gelijktijdig. Het resultaat is een forse correctie van de aandelenkoersen op Wall Street.

Dat klinkt allemaal logisch, en de variabelen ontwikkelen zich ook volgens het IMF-recept: de consumptie in de VS is hoog gebleven, gisteren werd bekend dat de ontsparing van Amerikaanse gezinnen een nieuw record van 0,7 procent voor de spaarquote bereikte, en het tekort op de betalingsbalans loopt inmiddels naar 3,5 procent van het bruto binnenlands product. De rente op de kapitaalmarkt is sinds begin dit jaar flink gestegen.

Maar daar stokken de Openbaringen van het IMF. De ijzersterke dollar bereikte tegenover de euro deze week een hoogtepunt. Kennelijk zijn buitenlanders nog steeds bereid om het Amerikaanse externe tekort te financieren. En de koersen op Wall Street hebben, sinds het IMF vorig jaar april zijn scenario presenteerde, alleen maar aan hoogte gewonnen.

Wat kan de opwaartse spiraal doorbreken? Daar moeten beleggers nog een week of twee op wachten. Dan zullen de Amerikaanse inflatiecijfers over mei moeten bevestigen of de inflatie van 2,2 procent in april een eenmalige piek was of de voorbode van een duurzaam hogere geldontwaarding. En dan nog zal er iets schorten aan de IMF-redenering. Het kan heel goed zijn dat een eventuele verhoging van de Amerikaanse geldmarktrente als antwoord op de toenemende inflatie de dollar juist steunt.

Anderzijds is er al een tijdlang een nauwe samenhang tussen de dollarkoers en de prestaties van de Amerikaanse beurzen. Buitenlanders kopen dollars aan om daarmee in de VS een hoger resultaat te behalen dan zij thuis verwachten.

Als Wall Street valt, dan is de kans dus groot dat de dollar toch wordt meegesleept naar beneden. Vervolgens voltrekt de rest van het IMF-scenario zich wel: lagere dollar, meer kans op inflatie in de VS, hogere kapitaalmarktrentes, lagere beurs, stakende buitenlandse financiers, lagere dollar, enzovoort.

Nu is het uitstippelen van scenario's de laatste tijd niet de gelukkigste tak van sport in de economische analyse. De Amerikaanse centrale bank heeft sinds vorig najaar de verdenking op zich geladen om, als dat kan, met een soepele rentepolitiek een bodem onder Wall Street te leggen als dat nodig is.

Maar mocht alles zich goeddeels volgens deze lijnen voltrekken, dan zijn Nederlandse beleggers niet immuun. De Amsterdamse beurs volgt nauwgezet de richting van Wall Street, en er is een factor die kan zorgen dat de schade hier aanvankelijk nog groter zal zijn dan in New York. Een koersval van de dollar zou het Newyorkse effect op de Amsterdamse beurs alleen maar verder versterken. Dat was al te zien in september en oktober vorig jaar, toen zowel Wall Street als de dollar gezamenlijk in koers vielen. Het Dow Jones-gemiddelde daalde toen van zijn piek in juli tot zijn bodem eind augustus met bijna 20 procent. De val van de AEX duurde dubbel zo lang en was dubbel zo diep, mede omdat de dollar ook nog met 11 procent onderuit ging.

Zo kan het inkijkje van deze week leerzaam zijn, al was het maar als gedachtenoefening. Want wie zich af en toe het inferno voor de geest haalt, beseft weer hoe zorgeloos beleggen op dit moment is.