`Bosje' maakt Suriname één

De Surinaamse president Wijdenbosch stuurde gisteren zijn regering naar huis, maar bleef zelf zitten. Tot woede van het volk.

Een ludieke actie van de commerciële zender `Radio Zon' was gisteren prominent onderdeel van de mofokoranti (mondkrant) in de Surinaamse hoofdstad Paramaribo. ,,Heb je `t gehoord'', vroegen de mensen elkaar, verwijzend naar een persiflage op een politieke speech die het radiostation 's ochtends had uitgezonden. Met zware domineestem was ,,de eenwording van het Surinaamse volk'' aangekondigd. Hulde voor die ene man, zo klonk het cynisch, die dàt in ieder geval bereikt heeft: president Jules Wijdenbosch. Het aanzien van de Surinaamse president lijkt in de afgelopen dagen tot het absolute nulpunt gedaald. ,,De president is zijn verstandelijke vermogens kwijt'', spot E. Brunings, die in 1997 terugtrad als minister onder Wijdenbosch. ,,Dit is geen zaak meer voor politici, maar voor medici.'' Brunings, en met hem vele anderen, reageerde gisteren honend op het besluit van Wijdenbosch zijn kabinet te ontbinden om daarmee de groeiende onrust in Suriname te beteugelen.

De president kwam met een aantal aanvullende maatregelen die de critici, gebundeld in het `Gestructureerd Samenwerkingsverband' (GS), als ,,ridicuul en onaanvaardbaar'' kenschetsen. Daarbij gaat het niet alleen om het plan van Wijdenbosch te gaan overleggen met politieke partijen en een aantal maatschappelijke groeperingen, maar ook om kleinere ingrepen als het openstellen van de markt op zondag. ,,Die man heeft alle oog voor de realiteit verloren'', zegt Brunings. ,,Hij kan niet eens meer mensen vinden die met hem zouden wíllen praten.''

Het GS kwam gistermiddag, nadat de president zijn nieuwste stappen bekend had gemaakt, bijeen in het centrum van de Surinaamse Partij van de Arbeid (SPA). Wat een paar weken geleden nog een wens was, is nu een keiharde eis: het aftreden van Wijdenbosch. Het GS kondigde aan dit weekeinde ,,uit te zullen rusten'', maar verwacht maandag opnieuw tienduizenden protesterende mensen in de straten van Paramaribo.

Het moet de prelude worden voor dinsdag, in de volksmond nu al `artikel 74-dag' genoemd, doelend op de in 1992 aangepaste passage in de grondwet die de Nationale Assemblee de mogelijkheid biedt om het staatshoofd met een gewone meerderheid naar huis te sturen. ,,Tot dinsdag kan het goedschiks, daarna gaat het via artikel 74'', verwacht Brunings. Hij wijst op een toenemende oppositie binnen Wijdenbosch' eigen achterban, de NDP. ,,In de massa's lopen nu al vele NDP'ers mee. Die partij heeft geen keus meer.''

Mede daarom wordt er met enige spanning uitgekeken naar een NDP-bijeenkomst van vanavond waar oud-legerleider Desi Bouterse tot voorzitter van de partij zal worden gekozen. Bouterse heeft al laten weten dat ,,de mensen van mij zullen horen'', maar het is de vraag of de oud-bevelhebber nog een rol van betekenis zal kunnen spelen in de Surinaamse politiek.

Los van zijn verleden (de december-moorden) en de toekomst (het proces in Nederland wegens drugshandel), was het Bouterse die Wijdenbosch naar voren schoof.

Maar de beoogde puppet on a string maakte zich los van zijn meester en begon aan een eigenzinnige en vaak onnavolgbare koers die, volgens zijn critici, ondemocratische trekjes vertoonde. Zo bemoeide hij zich met allerlei benoemingen en zorgde hij ervoor dat wetsvoorstellen niet meer door ministers maar exclusief door de president werden ondertekend. Hij drukte vorig jaar onder protest van vrijwel alle magistraten en advocaten de hem welgevallige rechter Veldema door als voorzitter van het Hooggerechtshof.

Vrijgevig was Wijdenbosch wel. Hij verhoogde de ambtenarensalarissen en pompte miljoenen in prestige-objecten: twee bruggen, een Congrescentrum van glas en staal. Tekorten werden met het drukken van geld gefinancieerd en met buitenlandse leningen.

Wijdenbosch, een gewezen deelgemeenteambtenaar uit Amsterdam, liet zich overigens al eerder van de gulle kant zien. Na de zogenaamde `telefooncoup' in 1990, waarbij het Nationaal Leger de toenmalige regering-Venetiaan naar huis stuurde, gebruikte hij als vice-president in de overgangsregering Kraag de staatskas voor electoraal gunstige maatregelen.

Wijdenbosch, net als Bouterse afkomstig uit de revolutionaire 25 februari-beweging en lang gezien als een ideoloog van de NDP, heeft nu alle krediet verspeeld. Wel heeft hij inderdaad de eensgezindheid van de Surinamers tot grote hoogtes opgestuwd. Brunings schat dat Wijdenbosch gesteund wordt door ,,twintig tot dertig mensen die materieel afhankelijk van hem zijn''. Ook de Mobiele Eenheid staat volgens Brunings niet meer achter de president. ,,Als hij dinsdag niet is afgetreden, breekt de hel los.''