Uit het lood

Een uitgave van geschriften van de nationaal-socialist Georges Kettmann, Tweespalt, de nagelaten geschriften van een nationaal-socialist is afgeblazen. De tekst is klaar, schrijver Louis Ferron heeft zijn voorwoord gereed, maar uitgeverij Aspekt laat het toch maar niet drukken.

``Er was nauwelijks belangstelling voor'', zegt Perry Pierik van Aspekt. ``We zijn er de boekhandels mee langs geweest, maar dat heeft veel maar tachtig bestellingen opgeleverd. Waarschijnlijk is men Kettmann vergeten of moet men hem niet meer.'' Hij wil nu in het aan de Tweede Wereldoorlog gewijde bulletin van de uitgeverij een artikel aan Kettmann wijden.

In het boek zouden twee geschriften bijeen worden gebracht waarin Kettmann onder andere een ruzie met de NSB uitvecht. Hij was weliswaar nationaal-socialist en is na de bevrijding van Nederland ook veroordeeld, maar met Mussert en de zijnen had Kettmann meestal ruzie. ``In het tweede geschrift doet hij uitgebreid verslag van zijn controverse met de NSB'', zegt Louis Ferron. ``Het zijn historisch gezien zeer interessante geschriften.''

Ferron vreest dat de geringe animo bij de boekhandel voor Tweespalt te maken heeft met de politieke voorkeuren van Kettmann. ``Terwijl het verantwoorde teksten zijn, waarin hij het integer over zijn motieven heeft. Het zou vreemd zijn als boekhandels dat niet willen verkopen uit een misplaatste behoefte om politiek correct te zijn.'' Pierik kan niet zeggen of Kettmanns achtergrond heeft meegespeeld. ``Dan heeft men ons dat in ieder geval niet gezegd. Eén boekhandelaar heeft er een opmerking over gemaakt, maar die man heeft juist wel een exemplaar besteld.''

Aspekt heeft wel een aantal andere `oorlogsboeken' in haar fonds. Naast een boek dat Pierik zelf heeft geschreven (Hitlers lebensraum, over `een element in Hitlers ideologie dat altijd onderbelicht is gebleven') is dat een zeer curieus werk van de Amerikaanse historicus Andris J. Kursietis: The Wehrmacht at War 1939-1945. The units and commanders of the German Ground Forces during World War II.

Dat boek is precies wat het belooft: vierhonderd pagina's lange lijsten van commandanten van alle Duitse legereenheden, zowel gerangschikt naar divisie als naar commandant. Wie wil weten wanneer bijvoorbeeld de 356ste infanteriedivisie waar in de strijd betrokken was en onder wiens commando, kan dat probleemloos opzoeken. Achtereenvolgens werd het commando gevoerd door luitenant-generaal Egon von Neindorf, luitenant-generaal Karl Faulenbach, overste Kleinhenz en overste Von Saldern. Iets anders dan die database staat er niet in. Kursietis schreef eerder een gelijksoortig werk over alle negenhonderd in de Tweede Wereldoorlog gesneuvelde Duitse generaals.

In tegenstelling tot het boek van Kettmann kan het lijstenboek van Kursietis wel op ruime belangstelling van de boekhandel rekenen, zegt Pierik. ``Er worden er behoorlijk wat van besteld. Bovendien brengen we het in zevenentwintig landen op de markt. Het is een naslagwerk voor militair-historici. Kursietis is een soort wiskundige van de historische wetenschap.''

Koninklijke Bibliotheek

Na het feestje dat de Koninklijke Bibliotheek vorig jaar gaf voor het tweehonderdjarig bestaan, viert die instelling maandag de vijfentwintigste verjaardag van haar beroemde depot van Nederlandstalige publicaties. Daarin wordt sinds 1974 een exemplaar bewqaard van vrijwel alle Nederlands boeken en tijdschriften. Het lustrum wordt gevierd met de tentoonstelling En toch gebeurde het.

De 900.000 stuks drukwerk staan op volgorde van verschijning in het depot opgesteld in rijen die samen 35 kilometer lang zijn. ``Van de boeken die uitkomen bij officiële uitgevers hebben we ongeveer 99 procent in huis,'' zegt Kees van den Berg van de bibliotheek. ``Bij de zogenaamde grijze literatuur, boeken van wetenschappelijke instellingen en in eigen beheer uitgegeven werken komen we tot ongeveer vijfentachtig procent.'' Het depot heeft een aankoopbudget van 650.000 gulden, maar, zegt van den Berg, ``het overgrote deel krijgen we gratis opgestuurd. Als we alles zouden moeten betalen, waren we het tienvoudige kwijt.'' Alleen strikt lokale publicaties als huis-aan-huiskranten of blaadjes van sportverenigingen, worden niet opgenomen.

Bezitters van een KB-lenerspas kunnen werken uit het depot op de leeszaal van de bibliotheek inzien. Alleen wie een `kwetsbare werken' wil inzien, moet eerst duidelijk maken waarvoor hij die nodig heeft. Tot die categorie behoort ook de verzameling pornoblaadjes in het depot. Van den Berg: ``Het moet hier natuurlijk geen pornoshop worden. Die blaadjes kunnen ook niet zoveel hebben.''

De jubileumtentoonstelling is samengesteld door Rob Soetenhorst, de voormalige hoofdredacteur van de Haagsche Courant. ``De eerste keer dat ik binnen werd rondgeleid, had ik geen enkele gedachte meer, behalve dat het veel boeken waren. Eigenlijk heb ik toen eerst een soort catalogus geschreven, vanuit het idee dat Nederland weliswaar een land is van planners, maar ook een land van gedogers. Daarom heet de tentoonstelling En toch gebeurde het...'' Aan de hand van die gedachte haalde Soetenhorst duizend boeken uit het depot, over wat er `toch gebeurde' op het gebied van onder andere immigratie, sociale zekerheid, seksualiteit, en de vredesbeweging. ``Daar was de KB niet blij mee, want de zaal is lang niet groot genoeg voor zo'n verzameling. Op advies van de ontwerpers zijn toen de vitrines op hun kant gezet, zodat de boeken er tegenaan gezet kunnen worden. Als het goed is, past het dan net.''