`Liefde is een verwoestende kracht'

Aan het begin van de Maand van het Spannende Boek, die duurt tot eind juni, ligt de nieuwe psychologische thriller van Nicci French in de winkel. Een gesprek met het Engelse schrijversduo, over moord, speurwerk, psychologie en emancipatie. ``In onze thrillers wordt de vrouwelijke hoofdpersoon bedreigd – en des te meer omdat haar wereld op zichzelf al zo ingewikkeld is.''

Op de thrillers van Nicci French staat een foto van de schrijfster met daarbij een beknopt biografietje (`Journaliste, woont en werkt in Londen'). Maar, zo blijkt tijdens een interview aan de vooravond van de Maand van het Spannende Boek, Nicci French is geen vrouw. Achter deze naam gaat het schrijversechtpaar Nicci Gerrard en Sean French schuil. Los van elkaar schrijven ze journalistieke stukken voor The Observer (zij), en romans of biografieën van onder anderen Brigitte Bardot (hij). Samen schreven ze drie thrillers. De nieuwste is het onlangs verschenen Killing Me Softly (vertaald als Bezeten van mij), over de gedoemde liefde tussen de bergbeklimmer Adam en farmaceutisch onderzoekster Alice.

French en Gerrard beschrijven geen fysiek geweld, lijken of autopsies. Ze leggen zich toe op het beschrijven van emotionele dreiging in alledaagse situaties. Hun boeken staan dan ook bekend als `psychologische thrillers'. Wat onderscheidt een psychologische thriller van een gewone thriller?

Sean French: ``Dat de plot van het boek een direct gevolg is van de karakterontwikkeling. Andere thrillerschrijvers, als John Grisham of Tom Clancy, hebben vooral de bedoeling je zo snel mogelijk door het verhaal te sleuren.''

Nicci Gerrard: ``In de klassieke detectives was de misdadiger altijd een buitenstaander, iemand die niet tot de gemeenschap behoorde. In onze boeken komt het kwaad uit een vertrouwde omgeving. Vaak uit de eigen vriendenkring, of uit de familie...''

French: ``...of zelfs uit onszelf. In die andere soort thrillers is er weinig verband tussen de misdaad en de hoofdpersonen, het overkomt hun per ongeluk. Wij halen het kwaad dichtbij. En het is ook niet zo dat je de misdaad oplost en het onheil daarmee is afgewend. Het blijft in de buurt.''

In Bezeten van mij heet dat onheil Adam. Adam, met diepblauwe ogen en hoge jukbeenderen, is woest en intens. Hij zuigt Alice zijn leven binnen en zij kan niets anders doen dan haar trouwe verloofde Jake verlaten, vrienden verloochenen en na een paar maanden met Adam trouwen. Ze verwaarloost haar werk en brengt de dagen door in bed. De eerste helft van het boek had een liefdesroman kunnen zijn, maar dan sluipt de verdenking binnen. Adam was ooit betrokken bij een drama op de Mount Everest. Vijf mensen zijn omgekomen, een paar zijn door hem van de dood gered. Hij is dus een held. Maar hoeveel liefdes heeft hij gehad, en wat is er van hen geworden? Alice geeft zich uit voor journalist om oude kennissen te kunnen interviewen, ze doorzoekt vuilniszakken en steelt zijn brieven. En steeds blijkt kennis een vloek; iedere ontdekking over Adam leidt vanzelf tot de volgende. Totdat zich in zijn gedrag een akelig patroon blijkt af tekenen.

De hoofdpersonen in alledrie de boeken van Nicci French zijn geëmancipeerde moderne vrouwen. Ze hebben interessante banen (architecte in Het Geheugenspel uit 1997, psychologe in Het Veilige Huis uit 1998, en onderzoekster in Bezeten van mij), maken zich niet druk om het huishouden en eten uit de magnetron. Maar zodra zich een misdaad aandient, laten de drie moeiteloos hun verantwoordelijkheden vallen om zich toe te leggen op de oplossing van de zaak. Nemen ze hun baan niet serieus?

Gerrard: ``Wij kiezen bewust voor een vrouw als hoofdpersoon. De vrouw in de jaren negentig moet jongleren, met haar werk, man, kinderen, huishouden. Als er ook nog eens een misdaad aan het licht komt, laat ze wel eens een bal vallen. Dan wordt het een rotzooitje. Die verwarring willen we laten zien.''

French: ``Je zoekt naar een hoofdpersoon die in lastige omstandighedem verkeert, en dat geldt voor veel vrouwen. Ze moeten immers nog altijd functioneren in een door mannen gedomineerde omgeving. In onze thrillers wordt de vrouwelijke hoofdpersoon bedreigd – en des te meer omdat haar wereld op zichzelf al zo ingewikkeld is.''

Gerrard: ``Ja, en al is het een vreselijke generalisatie: mannen kunnen beter hun aandacht verdelen. Ze hebben werk, vrienden, gezin en dat kunnen ze mooi scheiden. Vrouwen zijn eerder geneigd de boel door elkaar te laten lopen.''

De eerste twee boeken van Nicci French waren gebaseerd op psychologische theorieën. In hun debuut was dat recovered memory, het idee dat je in therapie verdrongen herinneringen kunt bovenhalen. In de tweede ging het om posttraumatische stress. Begon het nieuwe boek ook met een psychologisch model?

Gerrard: ``We wilden het hebben over de verwoestende kracht van de liefde. Het is dan wel geen psychologisch model, maar veel mensen die verliefd worden, zijn min of meer gek. Door dit onderwerp was het nieuwe boek veel persoonlijker om te schrijven. De eerste thriller ging expliciet over de werking van het geheugen, over de verschillende versies van de werkelijkheid die we onderling hebben. In het tweede draaide het om de manier waarop mensen hun eigen lot in handen nemen, wat voor vreselijke dingen ze ook hebben meegemaakt. In Bezeten van mij beschrijven we de verliefde mens die plotseling losbreekt van zijn normale, beheerste zelf en volkomen ontoerekeningsvatbaar wordt.''

French: ``Nicci en ik zijn van mening dat bij veel mensen de beschaving maar een dun laagje is. Er hoeft maar dit te gebeuren en alles stort in.''

Gerrard: ``Je moest ze de kost geven, al die mensen die hun zorgvuldig opgebouwde levens binnen een paar seconden onderuit halen. Uitsluitend omwille van die ene Grote Liefde.''

French: ``Toen we van te voren over de roman overlegden, kwamen we op het onderwerp waar je de laatste tijd veel over hoort: `stalking', als iemand zo gefixeerd is dat hij een ander steeds achtervolgt. Dat is ongeveer zoals een verliefde zich gedraagt, bedachten we.''

Gerrard: ``Als je die obsessie beantwoordde, zou je het geweldig vinden. Maar als dat niet zo is noem je het `stalking'.''

French: ``Het is te vergelijken met oude liefdesgedichten waarin een aanbidder onder een raam gaat staan en liederen zingt bij zijn gitaar.''

Gerrard: ``Een luit waarschijnlijk.''

French: ``Hoe dan ook, het is een mooi beeld. Maar een waanidee: dat als je het maar lang genoeg volhoudt, de vrouw vanzelf wel toegeeft. Daar worden tegenwoordig mensen voor opgesloten.''

Anders dan veel andere thrillerschrijvers onthouden French en Gerrard hun lezers de smerige details. Hoe komt dat?

French: ``We houden de autopsies en opgespoorde lijken buiten beeld, omdat onze hoofdpersonen geen politiemensen of detectives zijn. Ze zijn gewone mensen, en hoeveel burgers komen nou in aanraking met autopsies of een opgedregd lijk? In slechte films is er dan een agent die zegt: `Waarom loop je niet even mee naar de scene of the crime'. Maar dat gebeurt in werkelijkheid natuurlijk nooit.''

Gerrard: ``Bovendien hebben we ons daar niet in verdiept. Als je een autopsie wilt beschrijven moet je daar in thuis zijn, want je schrijft niet `Ik deed een autopsie en toen at ik een broodje'. Iemand als Patricia Cornwell weet precies wat er gebeurt als je een scalpel in een lichaam steekt, zij was vroeger zelf pathaloog anatoom. Dat is mooi om te lezen. Net als ik bij Sara Paretsky graag de kookscènes lees. Het stemt tevreden als alles precies klopt. Je moet een schrijver kunnen vertrouwen.''

In hun eigen werk hebben de twee schrijvers een duidelijk uiteenlopende manier van schrijven. Sean French is afstandelijk en absurd, Nicci Gerrard beweegt met haar gevoelvolle artikelen de lezer tot tranen. Hoe komen ze tot een gezamenlijke stijl?

French: ``We schrijven nooit tegelijk. We doen het om de beurt en redigeren elkaar. Het is niet zo dat dan de een iets van zichzelf in de stijl van de ander stopt om zo een eenduidig geheel te krijgen. Als we schrijven proberen we te denken als de persoon Nicci French en ons in haar geest uit te drukken. Los van ons is er een nieuwe schrijfster ontstaan, met een eigen unieke stem.''

Nicci French: Bezeten van mij. Uit het Engels vertaald door Molly van Gelder en Gideon den Tex. Anthos. 319 blz. ƒ34,90. De eerdere romans van Nicci French zijn ook uigegeven door Anthos.