`In Durban rijden de zwarten je de weg af'

Op 2 juni kiest Zuid-Afrika voor de tweede keer in zijn geschiedenis een nationaal en negen provinciale parlementen. Een verslag uit de havenstad Durban, het domein van de Indiase gemeenschap.

Tante Kamla heeft niets tegen haar zwarte landgenoten, ,,maar ze hebben geen hersenen, dat weet iedereen''. De Indiase vrouw, eigenares van een kleine rijschool, Silver Medal, in de havenstad Durban, klaagt steen en been over de ANC-regering, die volgens haar bestaat uit louter zakkenvullers. Kamla Padyachee (54) verlangt terug naar de goede oude tijd van de apartheid. ,,Toen was alles veel beter voor ons.''

De familie Padyachee woont in Chatsworth, een grote Indiase wijk in Durban, aan de Zuid-Afrikaanse zuidoostkust. `Durbs', zoals de stad liefkozend wordt genoemd, is het domein van de Indiase gemeenschap, die haar oorsprong heeft in de suikerrietarbeiders die vanaf het midden van de vorige eeuw uit India naar Zuid-Afrika werden gehaald. De Indiërs vormen een kleine minderheid in Zuid-Afrika (ongeveer 1,2 miljoen mensen – 3 procent van de bevolking), van wie een grote meerderheid in en rondom Durban woont.

Kamla, een hele mooie statige vrouw die zich kleedt in kleurige Indiase sari's, omschrijft haar uitgebreide familie als behorend tot de ,,liberale middenklasse''. Van de elf broers en zusters verblijven er negen in Zuid-Afrika, twee van de broers zijn geëmigreerd naar Canada. ,,Wij Indiërs zorgen voor onszelf'', zegt ze aan de lunch van lamscurry, ,,we zijn aan niemand iets schuldig en kijk eens om je heen: zie je armen onder onze mensen? Nee, die zijn er niet en kijk dan maar eens naar de zwarte gemeenschap.'' Voor Kamla bestaat er maar één partij volgende week in het stemhokje: de Nieuwe Nationale Partij (NNP), die in een vorig leven de apartheid uitvond en uitvoerde.

Het familieverband is sterk onder de Indiërs, wie problemen heeft kan rekenen op verwanten. Vandaar dat Kamla's oudste en haar jongste zuster nu bij haar inwonen. Weduwe Dolly (69) lijdt aan kanker en kon zichzelf niet meer redden, terwijl de `baby' van de Padyachees, de gescheiden Sandy (49), onlangs een zoon heeft verloren bij een auto-ongeluk en totaal van slag uit haar woonstede Kaapstad naar Durban is gereisd. Dolly is een diplomate, zij zet haar licht niet onder de korenmaat, maar Sandy kiest evenals zus Kamla onverbloemd voor de NNP.

Aan het eind van de middag komt manlief Krish thuis van zijn werk als stuwadoor in de haven. Een groter contrast tussen echtelieden is niet denkbaar. Terwijl Kamla er uitziet als een chique madam, houdt de ongeschoren Krish het liefst zijn werkkloffie aan. Ze kibbelen veel, de Padyachees, over het eten, de kinderen, over geld. En in politiek opzicht zijn ze elkaars tegenpolen. ,,De Indiërs moeten zich schamen'', zegt Krish, ,,samen met de kleurlingen werden wij in het oude systeem voorgetrokken en dat lieten we ons aanleunen ook. De Nationalisten willen haat en nijd zaaien tussen de zwarten en de Indiërs, verdeel en heers en dat is hen gelukt.'' Hij bestrijdt niet de zwarte regering in Pretoria en die van hun eigen provincie KwaZulu/Natal zich verrijken, ,,maar dat deed de blanke regering net zo goed.'' Krish' keuze op 2 juni staat ook al vast: het ANC. ,,We moeten hen nog een kans geven.''

De Indiërs namen onder de apartheid jarenlang een tussenpositie in, net als de kleurlingen. De blanke regering erkende hen als een `speciale groep', die beter werd behandeld dan het zwarte volksdeel. Zo konden de Indiërs enige tijd over een eigen vertegenwoordigende kamer in het parlement beschikken. Maar een ander deel van de Indiërs ging in verzet tegen het onderdrukkende systeem, teruggrijpend op een lange traditie van arbeidersorganisatie in de suikerrietindustrie. Binnen het ANC nemen de Indiërs nog altijd een vooraanstaande plaats in, die hun demografische gewicht verre overtreft. In het kabinet-Mandela zitten niet minder dan vier Indiase ministers.

Maar onder de gewone Indiërs in Durban bestaat een sterke hang naar het verleden, mensen als Krish Padyachee zijn in de minderheid. Neem Faieza (Fay) Ali, een moderne moslimvrouw met een onvoorstelbaar grote mond die geen moment stil staat. De 35-jarige Fay is als mediamanager verbonden aan een reclamebureau, ,,gelukkig getrouwd'' met een Pakistaan en bepaald niet bang haar zegje te doen. ,,Ik kom uit een hele orthodoxe moslimfamilie'', zegt ze aan tafel van restaurant Déjà Vu. ,,Op school voelde ik me aangetrokken tot het ANC. Tot grote woede van mijn vader deed ik mee aan acties. Zoiets deed een moslimvrouw niet, vond hij. Ik betaalde ook de prijs voor mijn standpunt: ik wilde leraar worden en dat maakten de blanke autoriteiten mij onmogelijk.'' Fay is er fier op nu over de mooie stranden van Durban te kunnen lopen zonder de bordjes `Slegs vir blankes' te zien staan, maar is overigens zwaar teleurgesteld in het `nieuwe Zuid-Afrika'. ,,Het is voor mij uitgelopen op een grote deceptie, waar heb ik eigenlijk voor gestreden. Er is nu sprake van omgekeerd racisme: als je blank of Indiër bent, stel je niets meer voor, zwart is de kleur.''

Vriendin Zora valt haar bij: ,,Zwarte mensen duwen je in de winkel gewoon opzij. In het stadscentrum van Durbs kun je niet meer vrij rondlopen zoals voorheen. Sieraden en andere waardevolle dingen worden je gewoon afgenomen. Ja zelfs op de weg rijden zwarten je van de sokken. De weg is van hen, zeggen ze.''

Kamla leidt rond op de Bangladesh markt van Chatsworth. Groenten en fruit zijn in grote hoeveelheden aanwezig, naast stalletjes met geurige Indiase kruiden. ,,Maar de prijzen zijn schrikbarend gestegen'', zegt ze met een diepe zucht. Haar gescheiden schoonzus Vee (50) roept Kamla tot de orde. ,,Je kunt wel blijven zeuren maar je schiet er niets mee op. `Zij' hebben de macht. Al is het er allemaal niet beter op geworden, wat kun je doen? If you cant beat them, join them.''