`Hart van Grieks blijft vertalen'

Meer dan tweeduizend examenkandidaten Grieks beten zich gisteren vast in de Ilias van Homeros. Het vak is ontdaan van formele franje, vindt leraar Groenink, maar gelukkig niet gedegeneerd tot `we gaan leuk cultuurtje doen'.

. Opnieuw hebben de tegenstanders van Homeros als examenauteur in het stof gebeten. Het examen over de wrok van Achilles was geen Grieks voor beginners. Wie de verplichte zevenhonderd verzen Ilias niet had gelezen en kon overzien, verslikte zich wanhopig in de vierkante centimeters epiek. Om daarna te ontdekken dat de achttien regels nieuwe tekst vanwege tijdgebrek ook daadwerkelijk ongelezen konden blijven.

De vier kandidaten van Roel Groenink, classicus op het Alexander Hegius Lyceum in Deventer, wisten wel beter. Net als hun docent vonden ze het examen `redelijk fatsoenlijk', doordat er sprake was van evenwicht tussen inhoudelijke en stilistische vragen en een enkele metrische opdracht. Een paar ouderwetse opdrachten hamerden op woordenschat en Homerische vormleer. Veel vragen toetsten het tekstbegrip in de breedste zin des woords. Hoe typeert de Homerische held de verhouding tussen `timè', kwaliteit, en `aretè', prestige? Hoe keken Xenophanes en Euripides aan tegen de goden in Homeros, aan wie niets menselijks vreemd is? En natuurlijk was er een handjevol voorspelbare frikkerige instinkers zoals `eid', komt dat nou van `oida' weten of is het de aoristus van `horaoo', zien?

Eigenlijk was er maar een opdracht die de makers uit hun tenen hadden getoverd. Dat was vraag tien, de vraag naar `twee Griekse tekstelementen waarin het tertium comparationis' besloten ligt – het vergelijkingspunt in de Homerische vergelijking. Het correctievoorschrift rept over twee verschillende werkwoordsvormen van `dakruein', huilen. Maar de kandidaten veronderstelden dat ze twee inhoudelijk verschillende punten moeten vinden. Een harkerige, slecht geformuleerde vraag, oordeelt Groenink, die aantoont hoe moeilijk het is om twintig intelligente vragen bij tachtig regels tekst te maken.

Het milde oordeel van zijn leerlingen hangt in de ogen van de classicus sterk samen met het onderwijs dat ze op school hebben gehad. Als eerste exponenten van de basisvorming zijn ze getraind op het verwerven van vaardigheden. Die houding sluit prima aan bij een examen dat de formele franje van het stampen van stamtijden en Homerische pronomina personalia heeft losgelaten ten gunste van een meer inhoudelijke, zinnige tekstbenadering. ,,Ze zeggen wel eens dat de basisvorming niks voorstelt. Maar kinderen zijn meer van de zoekerige geworden. Ze vragen me regelmatig mijn mond te houden. Als we dan met zo'n klein klasje intiem gebogen zitten over een tekst en de leerlingen vertalen op eigen krachten, kan dat tot momenten van wederzijds geluk leiden.'

In zijn eenendertigjarige carrière als leraar oude talen heeft Groenink wel getwijfeld over de veranderingen in het vak. Soms speelde de gedachte op dat het Grieks beter opgeheven kon worden. Bijvoorbeeld toen de ongelezen vertaling op het centraal schriftelijk deels plaatsmaakte voor vooraf gelezen tekst. Of toen de nieuwe examenprogramma's van de tweede fase bekend werden, die komend jaar in alle vierde klassen zullen worden ingevoerd. ,,Er drong zich een beeld bij me op dat Grieks van kwalititatief hoogstaand vak degenereerde tot een we-gaan-cultuurtje-doen. Zover is het nog niet gekomen. Het hart van iedere les Grieks is Goddank nog altijd het vertalen, het pielen op de vierkante centimeter.'

Maar hebben de veranderingen de leraar als verhalenverteller niet al zijn vrijheden ontnomen? Ja, beaamt Groenink. Maar is dat zo erg? De paar onderwerpen op taalkundig en filosofisch gebied en de mooiste mythologische verhalen blijft hij zelf aan de orde stellen als ze in de vijfde klas passages van Sappho, Thucydides, Euripides, Aristophanes en Plato lezen. En voor het overige: ,,Ach', lacht hij ,,net als een heleboel leraren kom je tot de conclusie dat je welsprekendheid lang niet zo magisch is als je op je meest verwaande momenten wel denkt.'

Examen Grieks

In het artikel Hart van Grieks blijft vertalen (in de krant van vrijdag 28 mei, pagina 2) is de vertaling van timè verward met die van aretè. Timè betekent prestige, aretè kwaliteit.