`Ik zet de toeschouwer zelf in de auto'

Beeldend kunstenares Ann Veronica Janssens werkt met ruimtes waarin ze haar eigen accenten aanbrengt. Een `haast onzichtbare' tentoonstelling in Utrecht laat zien wat dat inhoudt: een tocht met een Smart-car, intieme boodschappen op het antwoordapparaat, of een mistgordijn in een voetgangerstunnel.

Verborgen tussen de filmaankondigingen en de reclames op een groot beeldscherm in winkelcentrum Hoog Catharijne is al enkele dagen een mysterieuze boodschap te ontwaren. Een tekst roept de voorbijganger op om de ruimte van zijn eigen lichaam te verkennen door met de vingers op de oogbollen te drukken. Er verschijnen dan zogenaamde fosfenen: gekleurde en glinsterende geometrische patronen op het netvlies.

De ontdekkingsreis door de binnenkant van je oogbollen is een van de twaalf projecten die Ann Veronica Janssens (1956) in het kader van het Festival a/d Werf in de binnenstad van Utrecht heeft gerealiseerd.

Veel van de werken van Janssens, die deze zomer België zal vertegenwoordigen op de Biennale van Venetië, zijn minimaal van karakter. Het zijn kleine gebaren die op subtiele wijze een aspect uit het dagelijks leven of de omringende ruimte benadrukken. De kunstenares spreekt zelf graag over `interventies' in plaats van installaties. Ze probeert met haar werkwijze niet zozeer bestaande ruimtes met architectonische ingrepen te veranderen, maar brengt alleen haar eigen accenten aan. In Utrecht doet ze dat bijvoorbeeld door een mistgordijn op te trekken in een voetgangerstunnel, door in de St. Willibrorduskerk spiegels uit te delen waarmee de ruimte verkend kan worden, en door ronde stickers te plakken op zesduizend rijksdaalders. Hierop is af te lezen wat je tegenwoordig zoal voor een knaak kunt krijgen: drie seconden vliegen in de Concorde, 44 kubieke centimeter zuurstof of 0,7 mB geheugen bijvoorbeeld.

`Super Space' noemde Ann Veronica Janssens haar tentoonstelling in Utrecht, ,,omdat het project over alle facetten van ruimte gaat, zowel de stedelijke, de mentale, de private als de psychologische ruimte.'' Janssens: ,,Super Space is overal en heeft betrekking op alles. Het kan de binnenzak van een broek zijn of de ruimte in een lade. Ruimte is ongrijpbaar, veranderlijk en permanent aanwezig.''

Moritz Küng, curator van het beeldende kunst-programma van Festival a/d Werf, omschrijft het werk van Janssens als verleidelijk en sensitief. ,,Het werk dat Ann Veronica maakt is geen poenerige kunst, geen gouden bol op een sokkel. Haar projecten maken mensen erop attent dat ze ook op een andere manier naar de ruimte kunnen kijken. Zij is een typisch voorbeeld van een kunstenaar die het kunstbegrip oprekt. Het wordt steeds moeilijker een duidelijke definitie van beeldende kunst te geven door de overlappingen die ontstaan tussen de verschillende disciplines. Net als in de wetenschap verdwijnen de uitgekiende specialismen. Een kunstenaar als Ann Veronica Janssens bedient zich van alle mogelijke invloeden en materialen.''

Janssens voegt daaraan toe dat zij werk maakt over onderwerpen die niet of moeilijk representeerbaar zijn: de waarde van geld, een intimiteit, de tocht in een tunnel. ,,Die thema's filter ik tot ik bijna een nulpunt bereik. Je zou kunnen zeggen dat ik een haast onzichtbare tentoonstelling heb gemaakt.''

Toch is er wel degelijk wat te beleven tijdens de rondgang langs Super Space. Je kunt je door de stad laten rondrijden in een Smart-auto met chauffeur, begeleid door stemmingsbepalende muziek. Je kunt plaatsnemen op een van de kussens in de binnentuin Flora's Hof, die reageren op warmte en aanraking. En iedere deelnemer aan de route krijgt een telefoonkaart waarmee je via nummer 0900-8991118 de persoonlijke berichten van Janssens antwoordapparaten kunt afluisteren.

In dit laatste werk gunt Janssens de bezoekers een kijkje in haar privéleven. Nieuwsgierig en enigszins beschaamd luister je naar de berichten, die variëren van een journalist die om foto's vraagt tot de dochter die haar moeder mist. ,,Dit is de eerste keer dat een werk over mijzelf gaat. Normaal gesproken blijf ik als kunstenaar op de achtergrond. In Super Space wilde ik mijn positie als kunstenaar, maar ook als vrouw en moeder aan de orde stellen. Ik vind het belangrijk dat mijn kunst een één-op-één-relatie met de toeschouwer aangaat en een duidelijke fysieke ervaring teweegbrengt. Ik heb bijvoorbeeld niet uit een auto gefilmd, maar zet de toeschouwer zelf in de auto. Zo kan hij of zij onder invloed van de muziek de omgeving zelf ervaren.''

De uitkomst van haar projecten wordt in hoge mate bepaald door de energie en het inlevingsvermogen van de toeschouwer. Janssens: ,,De subjectiviteit van de kijker speelt in de beeldende kunst altijd een grote rol. Ik laat het aan de toeschouwer over om met mijn handreikingen te doen wat hij wil en ze zelf te interpreteren.''

Super Space van Ann Veronica Janssens is t/m 29 mei te zien op het Festival a/d Werf in Utrecht. Dagelijks 14-20u. Plattegrond met locaties verkrijgbaar in het festivalpaviljoen op de Neude. Toegang: ƒ10,-.