Kopzorgen voor 's lands centrale bankiers

Centrale bankiers piekeren veel. Over inflatie, kwakkelende elektronische betaalsystemen en de winstdaling bij de banken waarop ze toezicht houden. Gelukkig voor de Nederlandsche Bank is het millenniumprobleem bijna opgelost.

Het is niet te hopen dat het symbool staat voor de teruglopende invloed van de president van de Nederlandsche Bank: Nout Wellink probeert er in het dagelijks leven alles aan te doen om de geflopte elektronische betaalmiddelen Chipper en Chipknip te redden van een wisse dood. ,,Overal waar het mogelijk is om op die manier te betalen doe ik het. En als de betaalautomaat al is weggezet achter de toonbank, dan zeg ik: hé, dat kan zomaar niet.''

Of de oplaadbare betaalkaart door de tournee van Wellink te redden is valt te betwijfelen, zo blijkt uit het vandaag verschenen jaarverslag van de Nederlandsche Bank (DNB). Nog maar 2 procent van de uitgezette kaarten wordt ,,af en toe'' gebruikt, ook al hebben de banken in maart eindelijk besloten om van de Chipper (Postbank) en de Chipknip (andere banken) één gezamenlijk systeem te maken. ,,Omdat de kaarten op steeds meer plekken gebruikt kunnen worden verwacht ik wel dat ze een bijdrage kunnen leveren bij de omzetting naar de euro in 2002'', aldus Wellink in een toelichting. Hoe meer geld elektronisch is opgeslagen, des te minder munten en biljetten hoeven daadwerkelijk te worden gewisseld.

Een goede centrale bankier piekert veel: niet alleen zorgen over de chipper, maar zeker ook over overheidstekort en inflatie. Verrassend genoeg staat dit jaar ook de winstgevendheid van de banken op het zorgenlijstje. De grootste drie (ABN Amro, ING en Rabobank) zagen de rentabiliteit (winst als percentage van het groepsvermogen) vorig jaar van 11,7 tot 9,6 procent dalen. ,,Dat heeft mij ook verrast'', zei directeur toezicht A. Schilder.

Met deze winstcijfers belanden de Nederlandse banken in de Europese achterhoede. Frankrijk doet het met 9,8 procent nauwelijks beter, maar Duitsland zag de winstgevendheid in één jaar van 6,8 tot 12,2 procent stijgen. ,,De internationale activiteiten van de Nederlandse banken hebben natuurlijk klappen ondervonden van de internationale crises. Vooral bij de Britse banken [met liefst 24 procent rentabiliteit] zie je een sterke nadruk op binnenlandse activiteiten'', aldus Schilder.

Ook de personeelslasten zetten de winsten van de banken onder druk, maar tot matiging van lonen wil DNB niet expliciet oproepen. ,,Toch kan je, gezien de internationale ontwikkelingen, er niet onderuit om efficiënt te zijn. En wij vinden het opvallend dat ondanks de automatisering en de betaalautomaten de personeelskosten nog steeds stijgen. Wanneer de baten tegenvallen, valt dat snel op.''

Los van de internationale crises had Schilder, die sinds juli vorig jaar de huidige ABN Amro-bestuurder De Swaan heeft vervangen, ook zijn handen vol aan binnenlandse incidenten. Zoals het financiële debacle rond de Doetinchemse beleggerssociëteit D'n Anwas, die slachtoffer werd van het al te speculatief beleggingsbeleid van de lokale Rabobank. Na een beleggingsstrop van 25 miljoen gulden bij D'n Anwas besloot de bank het conflict te schikken met bijna 18 miljoen. ,,Dit is voor ons aanleiding geweest nog eens extra scherp naar het toezicht van Rabobank Nederland te kijken'', aldus Schilder. In tegenstelling tot bij andere banken houdt de Nederlandsche Bank geen direct toezicht op de lokale vestigingen van de coöperatieve Rabobank. ,,Het blijft altijd een optie om dat toezicht over te nemen, maar dat is met de aangescherpte regels nu niet aan de orde'', aldus Schilder.

Om problemen tussen banken en klanten te voorkomen richt de Nederlandsche Bank een afdeling op die zich, als de Tweede Kamer groen licht geeft, speciaal met consumentenbelangen gaat bezighouden. De nieuwe afdeling zal vooral de voorlichting van de banken, de producten en de klantenafhandeling tegen het licht houden. ,,Je ziet door de bomen het bos niet meer'', aldus president Wellink over producten als koopsompolissen en beleggingshypotheken. ,,Er is te weinig transparantie, zowel in de kosten als in het rendement waarvan men uitgaat.'' Volgens Schilder werd afgelopen zaterdag nog reclame gemaakt voor een beleggingsproduct waarbij men, in het rekenvoorbeeld, uitging van een rendement van 18 procent. ,,Dat kan dus absoluut niet.''

Niet minder uitgesproken was de toezichthouder over zijn conflict met ING. Het financiële concern, dat een ruim 20 procent van de Nationale Investeringsbank heeft, wilde dit belang – aanvankelijk bedoeld als belegging – van stemrecht voorzien toen de pensioenfondsen ABP en PGGM een bod op de NIB deden. Daarmee zou ING meer macht hebben in een mogelijke overnamestrijd. DNB weigerde stemrecht te verlenen. Vervolgens dreigde ING, tot grote woede van de toezichthouder, met een rechtszaak.

,,ING wist dat zij geen stemrecht op dat belang zou krijgen'', stelde Wellink fel. ,,Destijds kreeg zij groen licht voor dat belang, omdat ING het nadrukkelijk als een belegging zou beschouwen. Eigenlijk was er nu helemaal niets aan de hand: natuurlijk moest voorkomen worden dat ING invloed zou krijgen op de politiek van de NIB.'' Inmiddels heeft het concern het voornemen een bodemprocedure te starten ingetrokken en is het akkoord gegaan met het bod van de pensioenfondsen. Weer een zorg minder voor de centrale bankiers.

Dat lijkt ook te gelden voor het millenniumprobleem, het mogelijke computerfalen rond de eeuwwisseling. Alle banken verwachten volgens DNB voor 30 september klaar te zijn voor de volgende eeuw, hoewel ,,een aantal'' nog de inspanningen heeft moeten verhogen. ,,Hoeveel banken precies zeggen we niet, want dat leidt maar tot speculaties'', aldus Wellink.