Boer blijft knokken tegen oormerken

Biologisch veehouder Thom de Groot strijdt al acht jaar lang tegen gele oormerken in kalveroren. Hij pleit voor een alternatief, een DNA-profiel.

De stolpboerderij waarop het geslacht De Groot al meer dan honderd jaar boert, baadt in het zonlicht. Rond de Friese `pleats' lopen enkele kalveren, kippen en katten. Verderop in de van boterbloem en klaver kleurige `greiden' (weiden) lopen de zestig koeien van Thom de Groot (47). Acht jaar al strijdt de veehouder tegen de gele oorflappen, maar het zal zeker negen jaar worden. Gedesillusioneerd keerde de boer vorige week terug van een gesprek op het Ministerie van Landbouw. Hoewel er zicht was op een alternatieve regeling voor gewetensbezwaarde boeren, hoorde hij dat de invoering van een registratie met een DNA-profiel nog wel een jaar kan duren. ,,Er moet op ambtelijk niveau nog van alles geregeld worden en bovendien moet de Europese Commissie de alternatieve regel nog goedkeuren. Dat wordt dus nog een jaar doorsukkelen, terwijl we dachten voor het jaar 2000 een nieuwe start te kunnen maken. Mooi niet.''

De overheid staat in principe achter registratie door middel van DNA. Als proef zal van elk geboren kalf uit een haar een DNA-profiel worden gemaakt, dat wordt opgeslagen in een databank. De Groot vindt het een diervriendelijk en betrouwbaar alternatief voor het oormerk. Nu invoering nog een jaar op zich laat wachten, betekent het dat de bedrijven van gewetensbezwaarde boeren geblokkeerd blijven: niet-geoormerkt vee mag niet vrij verhandeld worden; het mag alleen naar het slachthuis.

Het is de zoveelste teleurstelling in het verzet van de oormerkweigeraar. Na het onbegrip dat hij naar eigen zeggen bij instanties en landbouwvoormannen ervoer, de slepende proefprocessen, de blokkade van zijn bedrijf en de dreigende afvoer van gezond vee naar de destructor, kan deze tegenvaller er ook nog wel bij. De Groot: ,,Ik vind dat Landbouw valse hoop heeft gewekt. Ze zeggen dat de invoer van DNA-registratie tijd nodig heeft, maar we wachten al acht jaar. Lang genoeg, lijkt mij.''

De overheid kondigde in 1990 aan dat alle runderen via oormerken moesten worden geregistreerd en geïdentificeerd. Dankzij dit I & R-systeem, dat een jaar later werd ingevoerd, konden ziekten bij runderen, zoals BSE, sneller worden opgespoord. Voor De Groot was het direct duidelijk dat hij de flappen nooit in kalveroren zou prikken. ,,Een koe oormerken is pure dierenmishandeling. Je tast er de integriteit van een dier mee aan. Als biologisch veehouder probeer ik juist zo natuurvriendelijk mogelijk te boeren. En dan krijg je van de staat opdracht je vee te verminken.''

De Groot zette in 1991 de Actiegroep Gewetensbezwaarden op. In 1991 waren er nog ruim 600 veehouders die principieel weigerden hun vee te oormerken. Maar de meeste weigeraars gingen vroeg of laat door de knieën en staakten hun verzet. Momenteel bestaat de principiële groep weigeraars uit zestig boeren. De grootste frustratie voor De Groot was het onbegrip bij landbouworganisaties als LTO Nederland en de Gezondheidsdienst voor Dieren. ,,Je bedrijf werd als verdacht en illegaal bestempeld. Dat was moeilijk, omdat we als biologische boer juist bewust met milieu en dier omgaan.''

Ondanks tegenwerking bleven De Groot en zijn Friese collega's Henk Brandsma uit Bolsward en Hessel Bouma uit Idsegahuizum naar oplossingen zoeken. In 1993 lokten ze een proefproces uit, nadat de blokkade van hun bedrijven een feit was. De Leeuwarder rechtbank veroordeelde de drie veehouders tot een geldboete van 750 gulden. Het Leeuwarder gerechtshof legde hun in hoger beroep geen straf op, hoewel ze wel schuldig werden bevonden aan het overtreden van de regels. Het hof erkende de principiële bezwaren en de geleden financiële schade. De Hoge Raad conformeerde zich aan het arrest van het hof, waarop de drie Friese boeren naar het Europese Hof stapten. Deze procedure loopt nog.

De tijd leek in het voordeel van de gewetensbezwaarde boeren te werken. De Groot: ,,In het begin was het oormerksysteem heilig. Met de ministers Braks, Bukman en Van Aartsen viel niet over een alternatief te praten.'' Maar het oormerksysteem bleek niet waterdicht te zijn. Vorig jaar meldde de Algemene Inspectiedienst (AID) aan de minister van Landbouw dat er in tien procent van de gevallen met de flappen werd gefraudeerd. Het gevolg is dat een half miljoen koeien in Nederland zoek zijn.

De Groot: ,,Nu het I&R-systeem fraudegevoelig blijkt te zijn, is men in Europa naar alternatieven gaan zoeken.'' Dit jaar begon een proef met een nieuw elektronisch registratiesysteem. Daarbij worden chips ingebracht in oren en - via een glazen bolus - in koeienmagen.

Eind vorig jaar kregen de oormerkweigeraars een nieuwe teleurstelling te verwerken. Krachtens een Europese verordening mocht niet-geoormerkt vee alleen worden afgevoerd naar het destructiebedrijf. De boer kreeg geen vergoeding. De Groot: ,,Ik heb toen gedacht: ik stop ermee. Zo voelde ik me in het nauw gedreven.''

Het nieuwe uitstel betekent nu dat de groep weigeraars mogelijk hun biologische melk niet meer kunnen afzetten bij de melkfabrieken. Die willen een KKM-keurmerk (Keten Kwaliteit Melk) invoeren, dat onder meer voorschrijft dat alleen melk van geoormerkte runderen verwerkt mag worden.

In het beste geval mag De Groot de melk wel leveren, maar beurt hij 15 cent minder per liter. ,,Dat scheelt tienduizenden guldens per jaar.'' Zijn advocaten, de broers Anker in Leeuwarden, hebben inmiddels bij de Nederlandse Mededingings Autoriteit (NMa) een klacht ingediend tegen de invoer van KKM door de zuivelbedrijven. De Groot probeert positief te blijven. ,,Maar zo langzamerhand zijn we murw gebeukt. Misschien moet ik emigreren naar Noorwegen of Denemarken.''