Militaire steun aan VS maakt grondwet Japan tot dode letter

Tegen de eigen grondwet in zal Japan de VS voortaan steunen bij gewapende conflicten in Azië.

De VS weten zich sinds gisteren verzekerd van Japanse achterhoedesteun als ergens in Azië een gewapend conflict uitbreekt. Het Japanse Hogerhuis heeft daartoe gisteren een wet goedgekeurd. Het roemruchte artikel 9 van de grondwet, waarin Japan het bezit van militair potentieel afzweert, wordt hiermee steeds meer een dode letter.

De uitbreiding van de samenwerking is tot stand gekomen op sterk aandringen van de VS. Na het verdwijnen van de Sovjet-Unie realiseerden zij zich dat de Amerikaanse veiligheidsgarantie van Japan weinig betekenis meer had. De direkte dreiging tegen Japan is verdwenen. Misschien rustgevend voor Japan, maar intussen zien de VS zich wel betrokken bij potentiële conflicthaarden als Noord-Korea en de Chinese periferie, zoals de kwestie Taiwan en de betwiste Spratley-eilanden. De VS willen daarom steun van Japan.

Met het oog op Taiwan maakt China zich de grootste zorgen over de uitbreiding van de Amerikaans-Japanse samenwerking. China beschouwt de kwestie-Taiwan als een intern probleem en het wil van Japan de garantie dat het zich nimmer in die kwestie zal mengen. Maar Japan laat de geografische reikwijdte van de nieuwe samenwerking met de VS geheel in nevelen. De nieuwe wetgeving zegt dat Japan steun zal bieden aan Amerikaanse troepen in het geval van ,,een gebeurtenis in de omgeving van Japan die ernstige invloed kan hebben op onze vrede en veiligheid''. Een enkele havik in de Japanse politiek stelt glashard dat Taiwan tot ,,de omgeving van Japan'' behoort, maar de regering houdt het erop dat ,,omgeving geen geografisch begrip is''.

De steun aan de VS bestaat niet uit direkte deelneming aan gewapende strijd. Het Japanse leger zal zich bezighouden met het evacueren van vluchtelingen, vegen van mijnen, doorgeven van informatie, bevoorrading en het beschikbaar stellen van alle lucht- en zeehavens aan de Amerikaanse strijdkrachten. Een heftige discussie is in Japan nog aan de gang of de marine zou kunnen participeren in het inspecteren van schepen op zee.

De nieuwe wetgeving heeft in Japan de afgelopen drie jaar tot felle discussies geleid omdat de regering de eigen grondwet langzamerhand tot een dode letter maakt. Artikel 9 van deze grondwet stelt dat Japan ,,het soevereine recht om oorlog te voeren voor eeuwig afzweert'' en daartoe ,,nimmer land-, zee- en luchtstrijdkrachten of ander oorlogspotentieel zal onderhouden''. Deze grondwet hebben de VS tijdens de naoorlogse bezetting in een vlaag van idealisme aan Japan opgelegd. De Amerikanen zelf realiseerden zich met het begin van de Koude Oorlog al snel dat deze tekst een stupide fout was. Maar voor de Japanse oppositie van socialisten en communisten gold het gewraakte artikel al snel als geloofsbelijdenis. De regerende Liberaal Democratische Partij heeft nimmer de stap durven zetten naar herziening van het artikel, maar zij heeft in samenwerking met de VS wel de inhoud van deze grondwet betekenisloos gemaakt.

De grootste krant van Japan, de Yomiuri, schrijft dat de discussie van de afgelopen tijd ,,verwrongen'' is omdat de grondwet ,,de status van het leger niet definieert''. De krant meent daarom dat ,,herziening van de grondwet nodig is''. De gelijkgestemde conservatieve krant Sankei kwam eerder deze maand met een opiniepeiling waaruit bleek dat bijna de helft van de bevolking een herziening steunt en slechts 20 procent tegen is.

In tegenstelling tot de socialisten uit de Koude Oorlog is de huidige grootste oppositiepartij, de Democratische Partij, niet per definitie tegen herziening van artikel 9. Maar, zo zei leider Naoto Kan onlangs, vóór afschaffing is het eerst nodig een fatsoenlijk debat te houden over de rol die Japan in de wereld wil spelen en de functie die een leger daarbij kan vervullen.

Dat debat ontbreekt. De liberaal-democraten hebben slechts als zetbazen van de VS een leger ingesteld en ondanks felle oppositie in 1960 het veiligheidsverdrag met de VS doorgevoerd. Nu breidt de LDP naar wens van de Amerikanen de Japanse militaire rol uit. Tegelijkertijd twijfelt LDP over het instellen van een parlementaire commissie die zich moet buigen over grondwetswijziging.