HENRY GROEN OVER De kleinste beiaard

,,Het is de kleinste beiaard ter wereld. De basisklok weegt slechts 93 kilo, de kleinste is 4.5 kilo en bij elkaar wegen de 44 klokken 1040 kilo. Maar het is een volwaardig instrument met een klassieke indeling. Er is een lantaarn voor de klokken, daaronder een speelvertrek en daar weer onder een trommelkamer. Alles zit erg dicht op elkaar met daartussen een wirwar van draden: op elke klok zitten hamers aan de buitenkant, een klepel binnenin en dan nog een computergestuurde hamer. Elk half uur geeft de beiaard automatisch een slag, dan wacht deze beiaard op de slag van de kerktoren en dan komt de melodie.''

Henry Groen is stadsbeiaardier van Apeldoorn, Barneveld, Dordrecht, Ede, Gouda en Wageningen. Samen met Boudewijn Zwart vormt hij het Nederlands Carillon Duo. Sinds vorig december, toen de Vereniging voor Plaatselijk Belang Barneveld met lokale financiële steun voor twee ton een carillon liet installeren in het tegelijkertijd gerestaureerde torentje van het Raadhuis, bespeelt Groen in Barneveld twee beiaarden. De andere (51 klokken met een gewicht van 9000 kilo) bevindt zich in de Jan van Schaffelaartoren, op nauwelijks honderd meter achter het Raadhuis.

,,Deze beiaard is alleen bedoeld voor het Raadhuisplein en omgeving. Het is bijna een huiskamerinstrument, zoiets als een spinet: helder, boventoonrijk, licht van klank. Het mechaniek is erg goed gebalanceerd. Versieringen in de barokmuziek komen goed tot hun recht. Wat sommigen toch missen is een extra octaaf met zwaardere klokken voor een grondtoon. Maar je kunt niet alles tegelijk hebben, dit instrument bespeelt niet de aarde maar alleen de hemel.

,,Bijzonder is de gemodificeerde middentoonstemming die Gottfried Silbermann in de 18de eeuw toepaste in orgels en klavecimbels. Die stemming is voor een beiaard uniek in ons land en zeer geschikt voor barokmuziek: J.S. Bach, C.Ph.E. Bach en Mozart. De beiaard klinkt doorzichtig en dat is heel goed voor fuga's. Bovendien zijn hamers en klepels niet gegoten maar met de hand gesmeed, wat sinds de oorlog in ons land niet meer is gebeurd. De klank daarvan is verrassend, klavecimbelachtig, maar ook heel warm.

,,De beiaard kan op drie manieren klinken. Het belangrijkst is het handspel met een stokkenklavier. Dan is er een trommelautomaat, zoals die in de 17de eeuw voor elk Amsterdams carillon werd gemaakt. Deze trommel, waarop de twintig zwaarste klokken zijn aangesloten, is in het begin van deze eeuw gemaakt in België. En dan is er een computer, waarmee bij trouwerijen passende muziek kan worden gespeeld.

,,Voor de klokkengieter Petit en Fritsen uit Aarle Rixtel is het instrument een prestigeobject geworden: de kleinste ter wereld met drie speelwijzen. Zelfs vanuit Amerika komen ze hiernaar kijken. Voor de beiaard van de Grote Kerk in Dordrecht, waar ik samen met Boudewijn Zwart ook beiaardier ben, is nu een klok gegoten van 11.000 kilo. Daar wordt de beiaard door Eijsbouts uit Asten met vier grote basklokken en veertien kleine discantklokken uitgebreid tot 67 klokken. Die beiaard, die voor het eerst zal worden gebruikt bij het inluiden van het nieuwe milennium, weegt dan 52.000 kilo. Dat is in West-Europa de grootste beiaard.''

Raadhuisbeiaard Barneveld. Bespelingen vrijdag 10-11 uur.

Int. Beiaardfestival Eurocarillon t/m 25/9 in Almere, Amsterdam, Apeldoorn, Barneveld (8/7 12-13 uur), Bergambacht, Dordrecht, Dronten, Ede, Emmeloord, Gouda, Harderwijk, Nijkerk, Schoonhoven, Wageningen, IJsselstein, Zeewolde.

Expositie `Dat klinkt als een klok': Grote Kerk Dordrecht di t/m za 10.30 - 16.30 uur.