Turkse teksten zonder glimlach

Het eindexamen Turks werd gisteren gemaakt door 103 MAVO-leerlingen. Het liet reizigers met twee poezen in het duister tasten.

Wie gistermorgen binnen de gestelde twee uur het hele examen Turks op het niveau van VBO-MAVO-D heeft doorgespit, alle vragen heeft beantwoord en alle opdrachten heeft uitgevoerd, krijgt van mij automatisch een voldoende voor de moeite, ongeacht het aantal foute antwoorden. En de opstellers van dit examen stuur ik naar huis met een onvoldoende. Wie niet in staat is om interessantere teksten voor dit soort examens te selecteren, moet het nog maar eens over doen. Het spijt me, dames en heren van de examencommissie Turks, maar u hebt u allerbelabberst van uw taak gekweten.

Mijn grootste grief is dat ik gedurende het maken van dit examen zelfs niet één keer heb geglimlacht om een woordspeling of een gevatte opmerking, of me heb vermaakt met een origineel onderwerp of een mooi geschreven column uit een Turkse krant of Turks tijdschrift. Wat waren deze examenteksten saai en zwaar van onderwerp. De problemen in de Turkse samenleving buitelden over elkaar heen: milieuvervuiling, de gebrekkige democratie, de politiek, de snelle verstedelijking, de `vervuiling' van de Turkse taal, etcetera.

Allemaal zaken die zeker de aandacht verdienen, maar die best hadden mogen worden afgewisseld met wat lichtere onderwerpen. Hoe besteden Turkse jongeren bijvoorbeeld hun vrije tijd? Wat zijn hun popidolen? Wat fascineert in Nederland opgegroeide Turkse jongens of meisjes die naar Turkije met vakantie gaan? Ook had ik graag een stukje gelezen uit een boek van een populaire Turkse schrijver.

Ik herinner me een fascinerend onderwerp dat enkele jaren geleden in een van de examenteksten werd behandeld: de geweldige hoeveeldheid scheldwoorden die er in het Turks voorhanden zijn om woede, frustratie of boosheid te uiten. Wat zegt een voetganger die onder de modder wordt gespat door een arrogante automobilist die met hoge snelheid door een diepe plas rijdt? Ik heb destijds zeker tien minuten van mijn kostbare examentijd verspeeld omdat ik niet kon ophouden met lachen. Het was zo kostelijk opgeschreven dat ik geruime tijd als het ware op het trottoir stond vastgenageld om maar niets te hoeven missen van dit schouwspel. De schrijver van het artikel hanteerde zijn pen als een camera. Hij maakte het aanschouwelijk.

En dat was nu precies waar de schoen bij het maken van dit examen Turks steeds hinderlijker begon te knellen: het was allemaal zo beschouwend. Ik voelde geen enkele betrokkenheid bij enig onderwerp dat in welke examentekst dan ook werd behandeld. Ik raakte zelfs een beetje verward bij de tekst over de ondeugdelijke kartonnen doos die de Turkse vliegmaatschappij THY verstrekt aan passagiers die met een huisdier willen reizen. Ik kon tenminste niet uit de tekst opmaken wat ik moest doen als ik met twee poezen tegelijk een vliegreis met THY wilde maken, zoals een van de vragen luidde. Maar wellicht waren mijn gedachten toen juist weer even bij dat hilarisch schouwspel op de stoep van enkele jaren geleden, en vulde mijn hoofd zich met een stortvloed van Turkse scheldwoorden.

Een beetje wrevelig werd ik van de advertentie van Taslik hotel (Istanbul'daki eviniz). De vraag was welke informatie het bericht (volgens mij was het een advertentie) over het hotel gaf. Ik gok op antwoord A, de bereikbaarheid; er stond tenminste in dat het 25 kilometer verwijderd was van het vliegveld. Maar duidelijk was het niet. Er zijn vast betere berichten of advertenties te vinden om examenopdrachten over te maken.

Wat ik wel een heel aardige opdracht vond was de tekst uit een Turkse krant in Duitsland, over Turken die in dat land naar Turkse televisiekanalen kijken. Uit een onderzoek zou zijn gebleken dat 81 procent van de Turken in Duitsland dat doet. Daarop volgde een berichtje over een bijeenkomst waarop de Duits/Turkse parlementariër van De Groenen, Cem Ozdemir, benadrukte dat daardoor de in Duitsland levende Turken van de Duitse samenleving en de Duitse publieke opinie vervreemd zijn. Het was een heldere, beknopte tekst, waarin het antwoord moest worden gevonden op de netelige vraag wat hier niet op een onderzoeksresultaat maar op een veronderstelling berust. Ik zou ditmaal gokken op antwoord B, dat kijken naar de Turkse televisie een belemmering is voor de integratie.