TSUNAMIGEVAAR OP SCHIEREILAND DE KRIM GROTER DAN GEDACHT

Bij de Krim, het schiereiland aan de noordkust van de Zwarte Zee, zouden tsunami's met golfhoogten tot vijf meter kunnen optreden. Dat concludeert Efim Pelinovsky, een onderzoeker van het Instituut voor Toegepaste Fysica in de Russische stad Nizjni Novgorod (ofwel Gorki), op grond van een analyse van enkele tsunami's in deze eeuw. Tsunami's, ook wel vloedgolven genoemd, ontstaan vaak door bevingen in de zeebodem. Hierdoor wordt een golf of een serie golven opgewekt die op volle zee niet opvalt, maar bij het naderen van de kust (dus het ondieper worden van het water) snel in hoogte toeneemt.

Tsunami's zijn een bekend en berucht verschijnsel langs de kusten van de Stille Oceaan, waar een soms dertig meter hoge `muur' van water binnen één minuut hele kustdorpen kan wegvagen. Maar ook in vele andere delen van de wereldoceaan zijn tsunami's waargenomen. Tot de minst bekende behoren die in de Zwarte Zee, een vrijwel geheel afgesloten binnenzee zonder eb en vloed. Deze onbekendheid ligt mede aan het feit dat de vloedgolven hier minder hoog (en dus minder verwoestend) zijn en dat de informatie erover schaars is en hoofdzakelijk gepubliceerd in moeilijk toegankelijke literatuur.

Hoewel er gemiddeld om de twintig jaar een tsunamigolf door de Zwarte Zee rolt, zijn in de afgelopen eeuw van slechts een viertal met behulp van getijmeters in Sovjethavens de karakteristieken gemeten. Pelinovsky heeft deze informatie nu gebruikt voor het afleiden van de maximaal te verwachten golfhoogten langs de noordelijke en oostelijke (Oekraïense en Russische) kust van de Zwarte Zee. Die hoogte wordt in eerste instantie bepaald door de kracht en diepte van de desbetreffende zeebeving. Verder spelen de vorm van de kustlijn en de eigenschappen en het verloop van de bodem vóór de kust een belangrijke rol.

In Physics and Chemistry of the Earth (24, no. 2) laat Pelinovsky zien dat aan het oostelijk deel van de Krim en de Russische kust zelfs bij bevingen van magnitude 8 de hoogte van een tsunamigolf niet boven één meter zal uitkomen. Het maakt hierbij niet uit of de beving op grote afstand plaatsvindt of dichtbij. Aan het zuidelijk deel van de Krim is de situatie echter wat ingewikkelder. Een tsunami van een beving op grote afstand zou ook hier niet hoger dan een meter zijn, maar een tsunami van een nabije beving zou bij een magnitude van 7 al hoger dan een meter zijn en bij een magnitude van 8 zelfs een hoogte van vijf meter kunnen bereiken. Zo'n vloedgolf zou voor bijvoorbeeld de bekende havenstad en badplaats Jalta een grote ramp zijn. Over de frequentie van bevingen van deze magnitude is momenteel echter nog vrijwel niets met zekerheid te zeggen.

(George Beekman)