Sakit hati

Een tentoonstelling van plaatselijke kunstenaars in Taman Ismail Marzuki, het culturele centrum van Jakarta. De meeste schilderijen hebben een sociaal-politieke boodschap. ,,Vorig jaar was dat allemaal nog taboe', zegt een van de exposanten. `Nu durven we. Maar voor hoe lang?''

Buiten komt een muur van warmte op me af. Snel schiet ik een eethuisje in. Aan het tafeltje naast mij zijn twee grijzende heren in gesprek. Ze spreken een bijzonder soort Nederlands: petjoek.

,,Habibie president? Is toch gewoon loopjongen van Soeharto, deze kleine? Hij heeft niks te brokken in de melk. Soeharto is nog steeds de dalang. (poppenspeler).''

,,Ja, die twee, ze zijn van dezelfde bloed. En je weet wel: het bloed stroomt waar het gaat.''

,,Van dezelfde bloed? Masa! (Onmogelijk) Deze Habibie, ik ken hem toch. Mijn vader is assistent-resident van Pare Pare, in Sulawesi. En die Habibie zijn vader werkt bij hem. Onze moeders zitten te klessebessen en deze kleine, hij kruipt over de vloer in zijn celana monyet (speelpakje).''

,,Maar nu hoort hij bij die boeven. Ach, hoe zal ik het zeggen: wie met pek omgaat. Zo is het toch?''

,,Die grote boef, hoe heet hij alweer, je weet wel, die schoonzoon van Soeharto. Hij heeft bekend van kidnapping, maar hij krijgt eervol ontslag. Masa! Hij moet voor de troepen: knopen eraf, insignes weg. En dan in de gevangenis.''

,,Oh, jij bedoelt die Prabowo. Hij zit in het buitenland, hij wil terugkomen. Tidak berani (Durft niet)''

,,Hij heeft kapitaal, dan kan je alles kopen in dit land. Als Golkar (de staatspartij) een meeting heeft komen er 100.000 mensen. Wie meedoet krijgt 5.000 roepia. Kan je toch beras (rijst) kopen.''

,,Die relletjes op Ambon en Kei, dat is ook Prabowo en zijn soort. Die verschillen tussen suku (stammen) en agama (godsdiensten) is een smeulend vuurtje. Die anderen gaan het aanwapperen. Dan komt vanzelf de knuppel in het hok.''

,,Kalimantan is dezelfde laken gepakt. Tommy (zoon van Soeharto) heeft monopolie op jeruk (sinaasappels). Hij maakt alles kapot. Die lui van Madoera werken voor hem en de Dayaks zijn arm. De Madoerezen worden de zondige bokken.''

,,Ik begrijp het niet. Na 1945 gaan 400.000 indo's naar Nederland. Je kan ze niet terugvinden. Sudah campur (Al vermengd). Maar hier vermoorden wij elkaar. Waar steekt de schuld?''

,,KKN. Je weet wel: Korupsi, Kolusi, Nepotisme. Ze zeggen dat is onze kebudayaan (cultuur).''

,,Ach kletspraat. Die kebudayaan nasional! Dat bestaat helemaal niet. Panca Sila (staatsfilosofie) en zo, dat wordt met de paplepel ingehamerd, maar wij lusten die onzin niet. Het is allemaal kebudayaan Jawa. (Korte stilte) Vanwaar ben jij eigenlijk?''

,,Mijn moeder is van Pare Pare, maar zij heeft ook Arabisch bloed. En mijn grootmoeder van vaders kant is joods.''

,,Mijn grootmoeder is van Friesland, zij heet Hobbema. Maar ik heb ook joods bloed.''

,,Ik ken wel zien ook, jij met jouw kromme neus. Wij horen allebei bij het uitverkoren volk. (En tegen mij) Ja mefro, lach maar jij. Maar het is wel treurig zoals het is. Dat wij ons niet veilig voelen in ons eigen tanah air (vaderland).''

,,Wij zitten een beetje te mopperen en moppen te tappen, maar wij zijn sakit hati (verdrietig).''