MINDER FANTOOMPIJN DOOR MYO-ELEKTRISCHE HANDPROTHESE

Fantoompijn in afgezette ledematen is lange tijd een raadsel geweest, maar de laatste tien jaar is het inzicht in de soms gruwelijke maar vrijwel onbehandelbare pijn sterk toegenomen. Belangrijk is vooral de in 1991 (in Science) gepubliceerde ontdekking dat amputatie van ledematen gepaard gaat met een reorganisatie van delen van de hersenschors (cortex). De pijn ontstaat niet door hallucinaties of afgesneden zenuwen in de stomp, maar door wijzigingen van de `hersenlandkaart'. De plotseling werkloos geworden hersencellen, verantwoordelijk voor beweging of gevoel, zoeken andere input waardoor bijvoorbeeld `normale' jeuk in het gezicht kan worden `vertaald' in ernstige pijn in een reeds lang verdwenen arm. Het recente boek van de Amerikaanse neuroloog Vilayanur Ramachandran Phantoms in the brain (vertaald als `Het bizarre brein') is voor een groot deel aan deze ontdekking gewijd.

Een team van Duitse en Italiaanse onderzoekers heeft nieuwe bevestiging van deze theorie gevonden. Mensen die uitgebreid gebruik hebben gemaakt van een zogeheten myo-elektrische prothese – een bewegende kunsthand die bestuurd kan worden met behulp van elektrische stroompjes uit (resten van) spieren in de stomp – blijken aanzienlijk minder aan fantoompijn te lijden dan mensen met een handamputatie die zo'n ding niet of amper gebruiken. En ten tweede blijkt uit hersenscans dat de reorganisatie van de betrokken hersenschorsgebieden bij deze patiënten belangrijk minder ingrijpend is dan bij geamputeerden die er geen gebruik van maken (Nature Neuroscience, juni).

In totaal werden veertien mensen onderzocht bij wie tussen de 3 en 53 jaar geleden één hand geamputeerd was. De helft leed aan chronische fantoompijn. De reorganisatie van de hersenschors werd gemeten door de activiteit in de betrokken linker- en rechterhersenschorsgebieden met elkaar te vergelijken, tijdens beweging van de lippen. Bij de mensen zonder fantoompijn was de activiteit symmetrisch, maar bij de geamputeerden met fantoompijn nam de assymmetrie navenant toe. Hoe meer pijn, hoe groter de verschuiving van het voor de lipbeweging verantwoordelijke hersenschorsgebied in de richting van dat voor de hand (in de met de geamputatie corresponderende hersenhelft), met gemiddeld 7,33 mm. De intensiteit van het gebruik van een myo-elektrische prothese bleek omgekeerd evenredig te zijn met de reorganisatie van de hersenschors. De onderzoekers schrijven dat hun ontdekking een oplossing kan bieden voor een tot nu toe vrijwel onbehandelbare kwaal. (Hendrik Spiering)