Het geheim van de kwakzalver

Sinds de aan- houding van de Belgische ver- zorger Willy Voet in juli 1998 staat de wielersport in het teken van doping- nieuws en doping- geruchten. Verdachten zijn

er in overvloed,

tot dusverre is niemand gestraft. Een reconstructie.

Willy Voet deed bijna alles wat God en de reglementen verboden hadden. De Belgische verzorger was 27 jaar actief in het wielerpeloton. Hij werd steeds inventiever. Zo voorzag hij wielrenners van een condoom met `schone' urine dat zij tussen hun billen moesten aanbrengen. Via een behaard, camouflerend slangetje dat zij onderaan hun penis plakten, konden zij bij de dopingcontrole de urine naar buiten knijpen. In tegenstelling tot de betrapte Belgische wielrenner Michel Pollentier, die in 1978 na zijn zege op Alpe d'Huez een `peertje' met urine onder zijn oksels verborg, is de methode-Voet nooit ontmaskerd.

Na zijn aanhouding door de Franse politie verbrak Voet een erecode in de wielrennerij. Hij hing de vuile was buiten en beschreef op ontluisterende wijze hoe renners, artsen en verzorgers behendig manoeuvreren tussen dopinggebruik en dopingcontrole.

Voet opende een beerput met dubbele bodem. De wielerwereld stond en staat op zijn kop. Aan de vooravond van de Tour de France vrezen renners, begeleiders en organisatoren voor een herhaling van zetten. Vorig jaar stond de belangrijkste wedstrijd ter wereld volledig in het teken van aanhoudingen, verdachtmakingen en beschuldigingen. Het cyclisme had zijn geloofwaardigheid verloren.

Deze week publiceerde Voet een boek met de dubbelzinnige titel Massacre à la chaîne. De letterlijke vertaling luidt: `slachting aan de lopende band'. De figuurlijke betekenis is: `massale kettingdood'. Voet bekent schuld en sleept het peloton in zijn val mee. ,,Ik heb dertig jaar lang met levens van kinderen van anderen gespeeld'', zegt de 54-jarige vader van een talentvolle jeugdrenner. Vader Voet kan de gedachte niet verdragen dat zijn dertienjarige zoon later ook spuiten met verboden middelen krijgt toegediend.

In de meest recente dopingaffaire speelt een Normandische paardenfokker met de bijnaam Dokter Mabuse de hoofdrol. Bernard Sainz is geen gediplomeerde sportarts, maar een gesjeesde student die naar eigen zeggen homeopathische middelen injecteert bij zijn patiënten. De Belgische wielrenner Frank Vandenbroucke, leider in het wereldbekerklassement, zegt niet te weten welke vloeistof hij kreeg ingespoten. Het geheim van de kwakzalver.

Sainz werkte nauw samen met de Frans advocaat Bertrand Lavelot, die zo'n beetje alle renners juridisch bijstond. Lavelot was ook de man die volgens Voet zwijggeld zou hebben geboden namens Festina. Voet ging hier niet op in. In het kantoor van Lavelot trof de politie begin deze maand onder meer injectienaalden aan. Saillant detail: zijn echtgenote heeft een apotheek. Lavelot was pleitverzorger van Festina, TVM en Cofidis, drie ploegen die in verband worden gebracht met de handel in verboden middelen. Toen ploegleider Cees Priem van TVM en verzorger Jan Moors in december na ruim vier maanden Frankrijk mochten verlaten, deelde Lavelot in Reims met een glas champagne in de feestvreugde.

Lavelot mocht tot zijn aanhouding twee weken geleden Richard Virenque als zijn belangrijkste cliënt beschouwen. De Franse publiekslieveling werd vorig jaar, na de aanhouding van verzorger Voet, met zijn ploeg Festina wegens grootschalige dopingpraktijken uit de Tour de France gezet. Op de bewuste dag reageerde woordvoerder Virenque op felle toon. ,,Journalisten maken van het cyclisme een crimineel feuilleton. Jullie vermoorden le vélo. Vive le Tour de France, vive le cyclisme.''

Na verhoor van renners en ploegleiders kwam de waarheid aan het licht. De leiding van de ploeg bekende dat bij Festina stelselmatig en in georganiseerd verband doping werd gebruikt. De renners stortten zelfs prijzengeld in een zwarte kas om de stimulerende middelen te bekostigen. In zijn boek laat verzorger Willy Voet geen detail onvermeld over de werkwijze bij Festina. De soigneur voorzag alle renners met grote regelmaat van EPO, een verboden eiwithormoon dat de zuurstofopname in het bloed vergroot.

Hoewel zijn ploeggenoten dopinggebruik toegaven en de onthullingen van Voet in grote lijnen bevestigen, blijft Virenque hardnekkig ontkennen.

Voorzitter Hein Verbruggen van de internationale wielerunie (UCI) probeerde de renner vorig jaar tevergeefs te bewegen tot 1 mei 1999 zijn fiets aan de kant te zetten, al was het maar uit solidariteit met zijn collega's. Zijn ploeggenoten, die dopinggebruik hadden toegegeven, zaten tot deze datum een schorsing uit. Het was vooral advocaat Lavelot die daar niks van wilde weten. Tegenover Verbruggen maakte de raadsman duidelijk dat een dergelijk gebaar van Virenque diens positie alleen maar zou verzwakken. Verbruggen: ,,Ik heb meteen tegen Virenque gezegd dat hij bezig was zijn eigen graf te graven.''

Toevallige controle

De dopingaffaire Festina kwam vorig jaar voor de start van de Tour de France in Dublin aan het licht. Op 8 juli hield de Franse douane Voet aan bij een routinecontrole aan de Belgisch-Franse grens. In de auto van de Belgische soigneur bevond zich een grote hoeveelheid dopingproducten: 234 doses EPO, tachtig flacons met groeihormonen, 160 capsules met mannelijke hormonen, testosteron en zestig pillen waarmee het gebruik van EPO kan worden gemaskeerd.

Na zijn arrestatie vorige zomer sloeg Voet door. Hij vertelde in Lille aan rechter-commissaris Patrick Keil hoe doping bij Festina werd toegepast, welke renners doping gebruikten, hoe EPO en andere producten uit Spanje werden aangevoerd. Ook vertelde hij wat de rol daarbij was van de Franse ploegleider Bruno Roussel en de Belgische ploegarts Eric Ryckaert, die ervaring had opgedaan bij de Nederlandse wielerformatie PDM. ,,Ryckaert heeft mij geleerd hoe de Nederlanders met EPO omgingen'', schrijft Voet. Eerder dit jaar overlegde Voet aan justitie dagboeken waarin hij minutieus het dopingebruik van de Festina-renners heeft bijgehouden, van dag tot dag.

Roussel en Ryckaert speelden aanvankelijk de vermoorde onschuld. ,,We hebben niets uitgespookt'', sprak de ploegarts vlak voor zijn aanhouding. Ploegleider Roussel wist ook van niets. ,,Het is een grap die getuigt van slechte smaak, of het is een bananenschil om ons te laten uitglijden. We zijn het slachtoffer van klassejustitie.''

Rechter Keil kreeg de waarheid boven tafel. Roussel en Ryckaert vormden met Voet de spil in het dopingsysteem van Festina. Voet wordt verdacht van illegale invoer en onreglementair transport van verboden producten. Roussel wordt ervan verdacht dat hij zijn renners heeft aangezet tot het gebruik van dopingproducten. Ryckaert wordt ervan verdacht dat hij renners heeft aangezet tot het gebruik van verboden middelen die hij bovendien zelf heeft toegediend.

In tegenstelling tot de handel in dopingprodukten is het gebruik van doping niet strafbaar. De Festina-renners die bekenden doping te hebben gebruikt, kwamen er met een schorsing van af. Onder hen de Zwitserse oud-wereldkampioen tijdrijden Alex Zülle en de Franse oud-wereldkampioen Laurent Brochard. Zij hadden tot 1 mei een startverbod. Tot groot ongenoegen van zijn collega's maakte Virenque, dit seizoen in dienst van het Italiaanse Polti, begin maart zijn rentree in het peloton, als deelnemer aan de etappekoers Parijs-Nice. Op weg naar het zuiden werd hij hartstochtelijk aangemoedigd. Net als Zülle, die bij Banesto een nieuw onderkomen vond, rijdt Virenque deze week in de Ronde van Italië. Daar brak gisteren een conflict uit over onaangekondigde bloeddopingcontroles. Renners protesteerden bij de organisatie van de Giro tegen de in hun ogen onhygiënische en onveilige manier waarop gisterochtend bloed werd afgenomen.

Het proces over de dopingaffaire bij de Franse wielerploeg van Festina vindt volgens adjunct-procureur Gerard Vinsonneau van het openbaar ministerie in Lille waarschijnlijk niet eerder plaats dan begin 2000. ,,Ten eerste omdat het onderzoek nog niet is voltooid. Dat geldt met name voor Richard Virenque. Hij wordt ervan verdacht het gebruik van doping te hebben georganiseerd. De tweede reden is dat de rechter-commissaris een zware en sterk geformaliseerde procedure moet volgen. En men dient te bedenken dat rechter-commissaris Patrick Keil 150 onderzoeken leidt. Festina is daar maar één van.''

Vinsonneau bevestigt dat Virenque en de Italiaan Rodolfo Massi ervan worden verdacht dat zij dopinggebruik hebben georganiseerd. Massi stond in het peloton bekend als il farmacista, de apotheker. Nadat de renner van de Franse ploeg Casino tijdens de Tour de France werd aangehouden, maakte zijn Deense collega Bjarne Riis hem publiekelijk te schande. ,,Massi is een handelaar'', sprak de Tourwinnaar van 1996. De Italiaanse wielerbond schorste Massi wegens bezit van cortisonen, ontstekingsremmers die op de verboden lijst van de UCI staan.

Op de dag dat de renners van de Franse ploeg Festina de Tour moesten verlaten, barstte een bom in het Nederlandse wielerkamp. Die 18e juli werd bekend dat de recherche begin maart bij Reims een auto van TVM met 104 ampullen EPO had onderschept. Deze aanhouding stond los van de arrestatie van Voet. Aanvankelijk ontkende ploegleider Priem het bericht in de Franse krant Aujourd'hui. ,,Een paar jongens van ons zijn inderdaad opgepakt'', gaf hij even later toe. ,,Laat ze de boel maar uitzoeken. Mijn zegen hebben ze.''

Vijf dagen later werd Priem met zijn Russische ploegarts Andrei Michailov aangehouden in Pamiers. De renners van TVM maakten een verslagen indruk tijdens de rustdag van de Tour. Kopman Jeroen Blijlevens ontkende ooit met EPO in aanraking te zijn geweest. ,,Maar je kunt beter positief zijn dan in deze heksenjacht zitten. Die Fransen willen Festina niet alleen laten bloeden, simpel zat.'' Zijn ploeggenoot Bart Voskamp relativeerde alle ophef. ,,Als we later in een bejaardenhuis zitten, lachen we om deze slapstick.''

Weer vijf dagen later werd verzorger Moors aangehouden in Albertville. De renners moesten mee naar een ziekenhuis waar zij haar, bloed en urine moesten afstaan. Ze verschenen de volgende dag aan de start, maar zouden de Tour niet uitrijden. Op 30 juli verlieten ze de Franse ronde op Zwitsers grondgebied. ,,Ik geef geen franc meer uit in dat klote land. Frankrijk is een politiestaat. Als er niks verandert, zien ze mij volgend jaar niet meer terug'', foeterde Blijlevens.

De renners keerden terug naar Nederland en werden als verloren zonen in de kermiskoersen begroet. Priem, Moors en Michailov moesten in Frankrijk blijven. De Russische arts verbleef in een gevangenis in Reims. Volgens Michailov waren de ampullen EPO in de materiaalwagen van TVM niet bestemd voor de renners, maar voor een kinderziekenhuis in Moskou. Priem en Moors werden overgebracht naar een hotel in Epernay, waar ze zich ter beschikking moesten houden van de Franse justitie. Zij doodden de tijd met wandelen, fietsen en bezoekjes aan plaatselijke champagneboeren. De drie begeleiders mochten een dag voor Sinterklaas naar huis. ,,Ik ben psychisch naar de kloten'', verzuchtte Priem, die na al die maanden zijn gevoel voor humor had behouden. ,,Ik ken hier elke straatsteen, alleen de hondendrollen liggen steeds op een andere plek.''

Het einde van de TVM-affaire is volgens advocaat Joost van Mierlo in zicht. De raadsman van de wielerploeg baseert zich onder meer op een artikel van begin april in de Franse sportkrant L'Equipe, waarin Philippe Laumosne als procureur van het parket in Reims bekendmaakte dat het onderzoek in de affaire-TVM medio 1999 wordt afgerond. Naar verwachting komt er aan het eind van het jaar een rechtszaak waarbij Priem, Moors en Michailov waarschijnlijk in de verdachtenbank zitten. Volgens procureur Laumosne heeft het drietal niet veel te duchten van een procedure, omdat hun vorig jaar al vrijheidsbeperkingen zijn opgelegd.

Amfetaminen en hormonen

De Franse anti-dopingwet maakt onderscheid tussen verschillende stoffen. Er zijn twee lijsten van dopingmiddelen. Het gebruik van cafeïne en andere minder zware stoffen op de eerste lijst is onderhevig aan disciplinaire straffen door de betrokken sportbonden. De tweede lijst bevat verdovende middelen (cocaïne, heroïne) en producten als EPO, amfetaminen en hormonen. Daarvoor gelden strafrechtelijke sancties. Volgens de anti-dopingwet die het `afstaan, aanbieden, administreren en toedienen' verbiedt, kan maximaal vijf jaar gevangenisstraf worden opgelegd. Maar onder andere wetgeving (tegen drugshandel) is een veroordeling tot tien jaar cel mogelijk.

TVM is sinds enkele weken zijdelings betrokken bij een nieuw grootschalig dopingonderzoek. Advocaat Van Mierlo erkende dat de Franse advocaat Lavelot vorig jaar is opgetreden als advocaat van Priem. Aan die relatie kwam twee weken geleden een einde toen Lavelot in Parijs werd opgepakt. Lavelot was in december ook aanwezig bij een bijeenkomst in een Belgisch hotel waar de renners van TVM werden voorbereid op een verhoor in Reims. Behalve de advocaten Van Mierlo en Lavelot zou `wonderdokter' Sainz zich in het gezelschap hebben bevonden. Volgens Van Mierlo had TVM geen contact met Sainz, maar Dokter Mabuse heeft wel een keer uitleg gegeven over `bepaalde stoffen' waarover werd gesproken in de rapporten van justitie in Reims. Die rapporten bevatten de uitslagen van onderzoeken van haar-, bloed- en urineproeven van TVM-renners. Van Mierlo: ,,Verder is er nooit contact geweest met Sainz, not at all.''

Pakketje

Met de aanhouding in Parijs van advocaat Lavelot onstond twee weken geleden een nieuwe affaire die vooral de geloofwaardigheid van de Belg Frank Vandenbroucke ernstig zou aantasten. Lavelot werd op de avond van de 6e mei meegenomen naar het hoofdbureau van de antidrugsbrigade van de Franse politie aan de Quai des Orfèvres. De politie trof hem aan toen hij een pakje overhandigde aan Raphael Martinez, wielrenner bij de Franse formatie Big Mat. Het pakketje bevatte EPO-ampullen en andere dopingproducten. Lavelot en Martinez werden nog dezelfde avond ondervraagd en in staat van beschuldiging gesteld, wegens het transport van verboden middelen.

De volgende ochtend belden agenten van de antidrugsbrigade aan bij de Franse wielrenner Philippe Gaumont. In zijn woning vlakbij Amiens bevond zich op dat moment ook zijn ploeggenoot Vandenbroucke. Beide renners van de ploeg Cofidis stonden op het punt een lange trainingsrit te gaan maken. In plaats daarvan moesten ze in politiewagens mee naar Parijs, naar onderzoeksrechter Michèle Colin aan de Quai des Orfèvres, een lokatie die Vandenbroucke alleen maar kende uit de misdaadromans van commissaris Maigret. Volgens de Franse justitie zouden ruim vijftig sporters en begeleiders worden verhoord, onder wie een voetballer van Olympique de Lyon, de echtgenote van advocaat Lavelot, Richard Virenque, zijn broer en zaakwaarnemer Lionel en paardenfokker Sainz.

Enkele dagen na zijn verhoor bekende Vandenbroucke dat hij dit seizoen, na zijn overstap van Mapei naar Cofidis, zijn medische begeleiding volledig in handen had gegeven van Sainz. Zijn behandelingen werden zelfs angstvallig geheim gehouden voor de ploegleiding. Vandenbroucke mocht van Sainz drie dagen niet eten en drinken om zijn lichaam te zuiveren. Hij kreeg ook een poeder om diarree op te wekken. Het lichaam van de renner werd sterker, in vrijwel alle voorjaarsklassiekers speelde hij een hoofdrol, met als hoogtepunt zijn overwinning in Luik-Bastenaken-Luik. In afwachting van medisch onderzoek werd Vandenbroucke door zijn ploeg geschorst.

,,Diep van binnen bleef ik er al die tijd van overtuigd dat ik tegen geen enkel reglement heb gezondigd'', zei Vandenbroucke vorige week tijdens een persconferentie in het café van zijn vader in Ploegsteert. ,,Niets of niemand bewijst voorlopig het tegendeel. Als ik geflikt ben, beschuldig ik niemand, tenzij mezelf. Had ik maar niet zo naïef moeten zijn. Maar Sainz gaf mij uitstekende argumenten. Hij bleef zolang uit het peloton weg omdat hij de concurrentie met EPO niet aankon. Je trekt niet naar de oorlog met een prop papier. Nu de controles op bloeddoping zijn toegenomen, kan hij de strijd weer aan. Dat lijkt me plausibel. Heb ik ongelijk, dan zal ik de gevolgen lijdzaam accepteren. Een schorsing, een verwijdering uit de ploeg, alles.''

Ingewijden twijfelen of Vandenbroucke de waarheid spreekt. Net als Voet, Priem en Virenque groeide hij op in een wereld van list en bedrog. Sinds 8 juli 1998 zijn er al zoveel woorden verdraaid en leugens verspreid, dat wielrenners, verzorgers en ploegleiders bij voorbaat de schijn tegen hebben.

Met medewerking van Jan Gerritsen