een portret

Het tweejaarlijkse fotofestival in Naarden heeft de maand mei uitgeroepen tot de `maand van de fotografie'. Van hemelvaartsdag tot en met zes juni zijn op verschillende locaties in het vestingstadje exposities ingericht. Het portret speelt een belangrijke rol. Academiestudenten legden elkaar vast in de tentoonstelling `The beauty and the beast'. Ook bezoekers krijgen de kans zichzelf te laten portretteren. Op eerste pinksterdag, zondag 23 mei, staan zeven bekende fotografen klaar tijdens het project `Overmacht van de portretfotograaf in de praktijk'. Geïnteresseerden kunnen zich 's ochtends aanmelden en staan 's middags voor de camera. Voor honderd gulden is het professionele portret te koop.

Sinds de opkomst van fotografie zijn de traditionele vormen van het portret, geschilderd, getekend of als `buste', naar de achtergrond geschoven. De veel minder arbeidsintensieve, en dus goedkopere, manier om een persoon te vereeuwigen betekende voor een grote groep de mogelijkheid dat ook te doen. En nog steeds is fotografie de meest gangbare manier om belangrijke momenten, een bruiloft, jubileum of afscheid, vast te leggen in een portret. Hoewel de vraag naar de `ouderwetse' technieken nog steeds bestaat.

De meest snelle en goedkope manier om een portret te laten maken is bij een fotostudio. ,,De standaardportretten bij de fotowinkel op de hoek maak ik ook'', vertelt Peter Laarakker van Visual Photo Design in Nijmegen. ,,Maar het kan ook uitgebreider. Dat duurt langer, maar levert een mooiere belichting op.'' Een standaardfotosessie in de Nijmeegse studio duurt een kwartier tot een half uurtje. Voor twaalf contactafdrukken berekent Laarakker 75 gulden, een afdruk op A5-formaat kost nog eens tien gulden. Voor een uitgebreide sessie, of een foto op locatie, berekent hij minimaal het dubbele.

Toch vindt Laarakker dat een sessie bij de fotostudie op de hoek niet per definitie een standaardproduct hoeft op te leveren. ,,Ik vind het belangrijk te weten voor wie het portret bedoeld is. Als een meisje een foto voor haar vriendje wil maken, probeer ik haar losjes te portretteren. Als het voor ouders is, zorg ik dat haar haar heel erg recht zit.''In korte tijd probeert Laarakker de geportretteerden op hun gemak te stellen. ,,Ze moeten mij aardig vinden en zich geven, anders lukt het niet.''

Fotografe Yvonne Driehuis uit Utrecht gaat nog iets dieper in op de persoonlijke invulling van een portret. Volgens haar is ,,een portret een opvatting over een ontmoeting''. De ontmoeting tussen de fotograaf en de geportretteerden waaruit een foto voortkomt die iets laat zien van de persoon of de band tussen de personen. ,,Ik voer altijd eerst een gesprekje om het centrale idee te krijgen.'' De band tussen een groepje broers en zusters die elkaar nauwelijks zagen, drukte zij bijvoorbeeld uit door de personen te verbinden via een touw. Een portret van één tot drie personen maakt Driehuis vanaf 250 gulden, inclusief voorbespreking en een afdruk.

Een heel bijzonder portret is ook mogelijk. Op basis van een echt portret, dat kan ook een meegebrachte foto zijn, kan Driehuis op de computer het beeld manipuleren. ,,Sommige mensen hebben nooit een foto gemaakt waar ze samen met een overleden partner op staan. Via manipulatie is het toch mogelijk die foto alsnog te `maken'. Maar het kan ook heel absurd. Als je bijvoorbeeld eens wilt zien hoe je gezin er uit zal zien met tien kindertjes. De prijs is afhankelijk van de wens, maar voor 250 gulden is een manipulatie mogelijk.

Het aanbrengen van een achtergrond bij een portret kan ook op een ambachtelijke manier. Bas Marièn, theaterfotograaf, maakt in zijn studio Beeldhonger in Zutphen portretten in creatieve decors. ,,Ik ga met mensen in gesprek over de belangrijke dingen in hun leven. Dat zet ik een beetje op hun kant, probeer symbolen te vinden.'' Die symbolen verwerkt Marièn in een zelfgemaakt decor.

,,Dat is dus bij voorbaat niet goedkoop, want ik bouw soms hele, grote decors voor maar één portretje.'' Één portret in zwart/wit kost minimaal vier- tot vijfhonderd gulden, maar kan gemakkelijk oplopen tot vijftienhonderd gulden.

Volgens portretschilder Diet Idzerda uit Bilthoven komt het ook steeds vaker voor dat mensen een geschilderd portret kiezen in plaats van een mooie foto. ,,Het zijn vaak mensen uit de omgeving van de geportretteerde die de opdracht geven. Bijvoorbeeld als een directeur het bedrijf verlaat. Personeelsleden willen dan een mooi portret voor in het bedrijf.'' Idzerda maakt ongeveer twee portretten per maand. Meer wil ze niet, omdat ze erg betrokken raakt bij de personen.

,,Ik maak geen portret zonder iets meer te weten over wat de mensen echt bezighoudt. Daarvoor bezoek ik ze thuis om een uurtje te praten, wat foto's te maken en een vlotte schets te maken.'' Daarna volgen nog twee poseersessies bij Idzerda thuis. ,,Ik kies de pose zelf, maar hou wel rekening met de wensen.'' In totaal is de portretschilderes ongeveer een maand bezig de persoon neer te zetten in olieverf op linnen. De kosten voor het kleinste portret, 50 bij 55 centimeter, bedragen 2200 gulden.

,,Het mooie van een driedimensionaal portret is dat je het van alle kanten kunt bekijken, dit in tegenstelling tot een foto of schilderij'', vertelt kunstenaar/beeldhouwer Frank Rosen. In zijn atelier in Zuidoostbeemster maakt hij jaarlijks tien tot vijftien portretten in brons. ,,Ik wil altijd het karakter van de persoon in het portret door laten klinken. Je kunt ook een gipsmasker van een gezicht laten maken, maar dan heb je een dood ding.'' Na een indringend persoonlijk gesprek maakt Rosen tijdens vier tot vijf poseersessies de `kop' in klei of was. Daarna giet hij ze in brons. Rosen maakte in opdracht portretten van Annie M.G. Schmidt en Ronald Koeman, maar voldoet ook aan de vraag van particuliere geïnteresseerden. Een `hoofd in brons' is mogelijk vanaf 7.500 gulden, een buste komt op tienduizend gulden. Voorbeelden van het werk van Rosen zijn te bezichtigen op `de digitale galerie'. (www.frankrosen.nl/portretten)

Informatie over `De overmacht van de portretfotograaf in de praktijk': www.fotofestival.com.