`Dat seg ik, gamma!' (slot)

IN De Usenet-nieuwsgroep xs4all.general, een interne nieuwsgroep voor abonnees van de Diemense provider XS4ALL, woedt al een tijd een bizarre discussie. Wie het niet van het begin af bij was, snapt niets meer van de inmiddels honderden boutades, goedbedoelde pogingen tot uitleg en argumentatie, oververhitte filippica's en sarrende pesterijen. Ze lijken alleen ene Bouke van der Voet gemeen te hebben, een medewerker van XS4ALL die zijn Gamma-man-grote neus in zaken steekt waar hij absoluut niet thuishoort. Althans, dat vindt de ene helft van de deelnemers aan dit cybernetische kroeggevecht over privacy en de vrijheden van de internet-abonnee. De andere helft joelt `leve Bouke, schop ze eruit!' Heel wat vechtersbazen lijken trouwens nauwelijks te weten waar het om gaat, zoals bij elke massale knokpartij.

Toch is het geen lawaai om niets. De arme Van der Voet had maar liefst twee privacy-doodzonden begaan: hij had een abonnee de toegang tot het net ontnomen vanwege zijn activiteiten in nieuwsgroepen, en hij had tegen een andere abonnee gezegd dat wat weer iemand anders op Usenet deed op de rand zat van `wat kan en wat niet kan'. Dat lijkt gek. De berichten die je in nieuwsgroepen neerzet – `post', in jargon – zijn voor iedereen te lezen. Openbaar, dus waarom niet voor Bouke?

Dat zit hem erin dat Bouke niet zomaar een medemens is, maar `de provider'. En je provider heeft uit de aard van zijn werk toegang tot letterlijk iedere stap die je op het internet verzet. Een provider is daarmee een potentiële `dat seg ik, Gamma'-man die niet naast je, maar bij je inwoont. Net als PTT-Telecom letterlijk alles kan weten wat je per telefoon doet, kan een provider je kleinste bewegingen op het internet volgen, inclusief surfgedrag en e-mail. Net als bij de PTT moet je er dus blindelings op kunnen vertrouwen dat je provider daarvan afziet, anders heb je geen dienstverlener maar een stalker. Dat is waarom Van der Voets belangstelling voor de inhoud van openbare activiteiten van gebruikers zoveel ophef veroorzaakten. Dat, en het feit dat Van der Voets uitglijder uitgerekend plaatsvond bij XS4ALL, de provider die zich juist altijd sterk gemaakt heeft voor de privacy van de internetgebruiker.

Daar komt nog bij dat de argumentatie voor afsluiting van die abonnee niet erg koosjer was. `Off topic posten' en `spammen' werd hem verweten. Het eerste behelst het plaatsen van berichten in een nieuwsgroep die niets met het onderwerp te maken hebben waaraan die nieuwsgroep, getuige zijn naam, gewijd is. In een groep die `alt.pictures.christina-applegate' horen dus plaatjes van de dochter van Al Bundy thuis, in comp.lang.java programmeurspraat over de computertaal Java. Dat is een morele gedragsregel om de ultieme chaos buiten de deur te houden, maar meer ook niet. Je kunt daar moeilijk een uitsluitingsgrond aan ontlenen. Zeker als het gaat om een nieuwsgroep die zo breed is geformuleerd als `xs4all.general', en als je ziet wat daar allemaal gebruikelijk is. Ook de beschuldiging van spammen was dunnetjes. Spammen is het ongevraagd grootschalig verspreiden van berichten. Per e-mail gaat dat vaak met honderdduizenden kopieën tegelijk, allemaal verkeer waarvan providers de kosten dragen. Maar spammen in nieuwsgroepen betekent meestal niet meer dan een berichtje in tien, twintig nieuwsgroepen tegelijk zetten. Daar merkt een provider niets van.

De echte reden zat hem dan ook waarschijnlijk in het feit dat de gebruiker in kwestie een hinderlijke jongen is, die zijn tijd doorbrengt met het op de kast jagen van anderen, waarbij hij driftig met hondenlullen, reetkevers en NSB'ers in het rond smijt. Onfatsoenlijk, maar als onfatsoen een uitsluitingsgrond is, dan kunnen we heel Nederland wel sluiten. In elk geval is het niet aan de provider om als zelfbenoemd koddebeier te bepalen wat inhoudelijk wel en niet door de beugel kan, daar hebben we als het moet rechters voor.

Van der Voets actie kwam ook nog eens op het moment dat het internet toch al steeds meer stalking-achtige trekjes begint te vertonen. Trekjes die veel verder gaan dan het verzamelen van bezoekinformatie door marketingmannen en de tapgeilheid die vooral de Nederlandse justitie lijkt te beheersen. Microsoft had of heeft zijn uniek documentnummer, waarmee elk Word-document tot de PC van oorsprong te traceren is. De Pentium III processor heeft ook al een uniek nummer, waardoor in beginsel elke handeling tot de machine van oorsprong te herleiden is en je anonimiteit op het internet compleet in rook opgaat. Mensen die wel eens een mobiel telefoonabonnement of lening geweigerd is op grond van hun postcode, weten hoe hinderlijk en gevaarlijk dit soort semi-exacte informatie is.

Virusbestrijders blijken ook al gek op die nummers. Vreemd. Ze zijn immers geen politie die virusmakers moet opsporen, maar producenten van digitale portiers en schoonmaakpersoneel. Toch vindt in elk geval de firma Norton de Pentium III zo'n vondst dat ze een mooi initiatief om internetgebruikers hun gewone straatanonimiteit terug te geven al als kwaadaardig virus gebrandmerkt heeft, nog voordat het goed en wel bestaat. Dat gaat om de Freedom Server van Zero Knowledge Systems (ZKS, op www.zks.net). Het systeem, waar XS4ALL, dit keer wel weer geheel in de goede traditie, al belangstelling voor heeft getoond, rust op een kring van deelnemende knooppunten in het Internet, waarbinnen gegevens die u verstuurt eerst flink van hot naar her heen en weer gehusseld worden, zodat Jan en alleman niet meer zomaar kunnen achterhalen waar u precies zit en wat u precies uitvoert, zelfs al heeft u een Pentium III. Verder worden alle gegevens door een klein programmaatje in uw PC automatisch versleuteld. Het leuke is dat u ook kunt profiteren als uw eigen provider geen deel uitmaakt van zo'n kring van knooppunten.

Jammer genoeg is het systeem nog niet operationeel, men is aan het testen. Wel zijn er al zwartkijkers die ZKS niet vertrouwen omdat het een commercieel bedrijf is. Maar wie weet vormen winstkansen wel een betere garantie voor privacybescherming dan de blijkens Bouke niet onwankelbare principes van het eveneens commerciële XS4ALL.