Onnavolgbaar spel rond de Russische schuld

Rusland zal dit jaar volgens analisten bij lange na niet aan zijn schuldverplich- tingen voldoen. Toch wil niemand van de interna- tionale financiële elite van een default spreken. ,,Rusland mag geen paria worden, dus buigt het IMF zich in allerlei bochten.''

In de Russische soap ,,Debiteuren-Crediteuren'' lijkt alles geoorloofd, behalve het gebruik van het d-woord. Schuldeisers die nog een fractie van hun geld terug willen zien, mijden het als ging het om een enge ziekte, terwijl de Russische minister van Financiën net doet of hij en zijn land het niet al lang onder de leden hebben.

Default, het niet kunnen ophoesten van je schulden, is zo onvertaalbaar dat de Russen het gewoon op klank in het cyrillisch transcriberen. Je reserveert het voor je ergste vijanden. ,,Eerst heeft Jeltsin ons naar de economische diefolt gedirigeerd'', zei communistenleider Zjoeganov vorige week in reactie op het ontslag van de regering-Primakov. ,,Nu stort hij ons in de politieke diefolt.''

Maar de grote geldschieters, het Internationaal Monetair Fonds (IMF) voorop, zijn juist gebrand op een ding: Moskou behoeden voor een default. Rusland is failliet, haar economie amper groter dan die van België.

Naast 4,2 miljard dollar aan goud zit er aan liquide middelen nog 7,5 miljard dollar in de schatkist, net genoeg om de importen van twee maanden mee te dekken. En dat terwijl de buitenlandse schuld 141.800.000.000 dollar bedraagt.

In 1999 moet daarvan 17,5 miljard dollar worden terugbetaald. Maar dat kan nooit, kondigden de Russen in het voorjaar al aan. Er zijn immers ook nog gepensioneerden, soldaten, leraren, mijnwerkers, oorlogsinvaliden en andere ,,budgetniki'' (zij die op het budget drukken), bij wie de staat ook voor miljarden in het krijt staat.

Financieel onderhandelaar Michail Kasjanov vertelde de Club van Parijs (van crediteurenlanden): voor oude schuldpapieren uit de Sovjet-tijd tekenen wij niet. ,,Kasjanov is opgezadeld met de taak om uit te leggen hoe Rusland een default kan vermijden zonder op tijd te betalen'', schreef The Moscow Times. ,,Het is hem gelukt door het woord default te vermijden.''

Technisch gezien is Rusland al lang in gebreke gebleven: het heeft een betaling van 685 miljoen dollar aan de Club van Parijs gemist, en eentje van 360 miljoen aan de Londense Club (van gedupeerde banken). Maar, zo liet Moskou triomfantelijk weten: ,,Buitenlandse crediteuren hebben ervan afgezien dit een juridische default van Rusland te noemen.''

Eigenlijk voltrok de eerste default zich op 17 augustus 1998, toen Rusland eenzijdig alle betalingen met 90 dagen opschortte. Maar toen heette het een moratorium. Iedereen pikte het, al zette het een wereldwijde financiële crisis in gang. Vervolgens werd al snel duidelijk dat de bezitters van Russisch schatkistpapier, die hadden deelgenomen aan het lucratieve piramidespel om Rusland met steeds korter lopende leningen voor een financiële crash te behoeden, achter het net zouden vissen.

Moeizame onderhandelingen hadden als uitkomst dat de buitenlandse spelers van elke ingezette dollar drie tot vier cent mogen terugverwachten. Wederom geen default, want de schuldeisers hebben deze pil vrijwillig geslikt.

,,De Russen hebben laag ingezet en gewonnen'', zegt directeur Maarten van den Belt van de Moskouse vestiging van de Oostenrijkse Raiffeisenbank. ,,Zo'n resultaat kun je verwachten bij een land als Vietnam. Niet bij een lid van de G8.''

Mag Rusland dan zo makkelijk, en zonder kleerscheuren uit de financiële puinhopen herrijzen? Bankanalisten noemen het ,,uitgesloten'' dat Moskou dit jaar al zijn verplichtingen nakomt. Volgens de een gaat het land een ,,zomer vol defaults'' tegemoet, maar de ander bestrijdt dat.

Er is immers altijd wel een mouw aan te passen. De meest dubieuze rol daarbij is weggelegd voor het IMF. Sinds 1992 heeft het Muntfonds 19 miljard dollar in het casino van Jeltsin verspeeld, met als duurste blunder de 4,2 miljard die er in augustus in twee weken tijd is doorgejast.

Maar ondanks de lange Rusland-ervaring, waarbij de kapitaalvlucht de jaarlijkse IMF-injecties overtreft, de roebel niet stabiel te houden blijkt en de economie is verdeeld door bandieten, beloofde IMF-directeur Michel Camdessus eind maart al dat hij Rusland wel weer zou matzen. Inmiddels is er een andere regering onder premier Sergei Stepasjin, de vierde in veertien maanden, en praat het fonds gewoon verder alsof er niets aan de hand is.

Alleen de deadlines zijn ongemerkt verschoven. De vestzak-broekzak constructie, waarbij het IMF dit jaar de verwachte gaten met nieuwe kredieten gaat vullen, moest en zou voor eind april rond zijn, anders zou Rusland op de zwarte lijst van wantbetalers belanden, ergens tussen Soedan en Somalië. Het land zou een klassieke default begaan, misschien wel de grootste van de eeuw.

,,Maar altijd blijkt er rek in te zitten'', legt een bankier uit. ,,Rusland mag geen paria worden, dus buigt het IMF zich in allerlei bochten. Als het woord ,,default'' maar niet valt, want dan is het land abrupt afgesneden van kredieten en zullen de schuldeisers beslag laten leggen op zoveel mogelijk Russisch bezit. Dan is het oorlog.''