`Durf intolerant te zijn'

Vandaag neemt H.R. Hoetink afscheid als directeur van de Praemium Erasmianum met een symposium over de rol van de intellectueel. ,,Intellectuelen moeten widerstandsfähig zijn'', zegt hij.

Met een symposium over `Taak, macht en invloed van de intellectueel in het nieuwe Europa' heeft H.R. Hoetink vandaag, na bijna 25 jaar, afscheid genomen als directeur van de Stichting Praemium Erasmianum in Amsterdam.

De jonge intelligentsia moet zijns inziens meer in aanraking komen met de humaniora, de geesteswetenschappen, waardoor hun kritische zin en academische twijfel en distantie wordt gevoed. Intellectuelen zouden, zegt hij `widerstandsfähig' moeten zijn. ,,De humaniora houden zich bezig met waarden, esthetische en morele, die een samenleving, een cultuur, bepalen. Op scholen en universiteiten - dat zijn veelal vakscholen geworden, sterk marktgericht - raken het geestelijk weerstandsvermogen en creativiteit op de achtergrond.''

Het feit dat intellectuelen konden geloven in `valse profeten' als Stalin en Mao, houdt hem bezig. Evenals het vacuüm, ontstaan na het echec van de grote ideologieën. ,,Door de huidige verregaande relativering en tolerantie in de democratie, komt er ruimte voor allerlei mystici en fundamentalisten. Misschien moet je soms ook intolerant durven zijn'', aldus Hoetink. ,,Bovendien heeft minister Ritzen het gedegen geschiedenisonderwijs laten schieten. Zonder kennis van het verleden, hebben mensen geen toekomstbeeld en wordt het moeilijk je positie te bepalen.''

Misschien komt het door dit geestelijke klimaat dat er geen Nederlandse schrijvers meer zijn als Menno ter Braak, met een grote invloed op het denkende deel van de elite. ,,Naar intellectuelen die moed betonen, onafhankelijk denken, wordt met modder gegooid. Zoals onlangs naar Heleen Dupuis. Dat vind ik een griezelige ontwikkeling.''

Het Erasmiaans gedachtengoed – openheid, tolerantie, niet dogmatisch en kritisch denken – kreeg Hoetink (1929) van huis uit mee. Zijn vader, befaamd hoogleraar Romeins recht, was onder meer oprichter van het Humanistisch Verbond en een man met een brede kennis en grote intellectuele belangstelling. In 1975 werd Hoetink directeur van de Stichting naast zijn baan als directeur van het Haagse Mauritshuis, dat hij in 1991 verliet.

De Stichting Praemium Erasmianum werd in 1958 opgericht door Prins Bernhard, die nog steeds regent is en de prijswinnaar toespreekt, en een aantal Nederlandse topindustriëlen. ,,Vanaf het begin was de bekendheid en het gezag van onze Stichting groot'', zegt Hoetink. De eerste jaren kreeg de Stichting geld van de Toto en de Lotto. Nu is zij geheel financieel onafhankelijk.

Sinds Hoetinks komst bij `de Erasmusprijs' zijn er diverse activiteiten ontwikkeld, naast de uitreiking van de jaarlijkse prijs. Deze wordt gegeven aan een persoon of instelling die zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor Europa op het gebied van de humaniora en de kunsten. Hoetink bedacht een speciaal soort `seminars', waarvan er vijf zijn gehouden. Gedurende vier dagen komen 35 zorgvuldig geselecteerde academici bijeen, met een aantal buitenlandse sprekers van naam, om een bepaald onderwerp van alle kanten te belichten.

De Stichting geeft ook een stripboekje uit (oplage 60.000), `Erasmus voor je kiezen', dat op (basis)scholen enthousiast gebruikt zou worden ter voorbereiding van lessen in geschiedenis, maatschappijleer, levensbeschouwing en de Nederlandse taal. ,,Zo leren kinderen iets begrijpen van allerlei beschavingen. En van de waarden en normen die een cultuur bepalen.''

Dit jaar gaat de Erasmusprijs naar Mary Robinson, Hoge Commissaris voor de Mensenrechten en is het thema `collectieve verantwoordelijkheid'. Hoetink: ,,Je hebt immers niet alleen als individu, maar ook als gemeenschap verantwoordelijkheden.''