`De VS kennen Azië onvoldoende'

De Thaise kandidaat voor de toppositie bij de WTO, minister Supachai Panitchpakdi, weigert te wijken voor ,,vuil spel'' van Washington. Het verzet van de aan de Erasmus Universiteit gepromoveerde econoom, die wel de steun heeft van Nederland en Groot-Brittannië, is onderdeel van bredere Aziatische kritiek op de VS. Een interview.

Wij Aziaten, zegt de Thaise vice-premier en minister van handel Supachai Panitchpakdi, zijn de afgelopen jaren door het Westen vaak beschuldigd van corruptie, vriendjespolitiek en een gebrek aan transparantie in onze politieke systemen. ,,Maar nu maakt het Westen zich zelf schuldig aan ondoorzichtigheid. De machtige landen binnen de WTO [de Wereldhandelsorganisatie] manipuleren en schenden de procedures van deze organisatie. Dat vind ik een hele ongezonde situatie die een zeer negatieve invloed kan hebben op het toekomstige internationale handelsoverleg.''

Supachai Panitchpakdi slaat de armen over elkaar en zucht. In de ruime ontvangstkamer op het Thaise ministerie van Handel in Bangkok toont hij zich zichtbaar ontdaan over alles wat zich de afgelopen weken heeft afgespeeld rond de WTO en meer in het bijzonder, rond zijn persoon.

De 52-jarige Thaise econoom is al negen maanden kandidaat voor de post van directeur-generaal van de WTO in Genève. Lange tijd leek hij van de vier kandidaten die zich hadden aangemeld verreweg de beste papieren te hebben om de Italiaan Renato Ruggiero op te volgen. Maar inmiddels is Ruggiero eind april vertrokken en hebben de afgevaardigden van de 134 lidstaten van de WTO nog steeds geen consensus bereikt.

De reden? Twee maanden geleden begonnen de Amerikanen zich plotseling intensief te bemoeien met het proces. In het openbaar heette het dat de Verenigde Staten ,,helemaal niets tegen de Thaise kandidaat'' hadden. Maar op de achtergrond werd lang en hard gelobbied tot een andere kandidaat - de Nieuwzeelandse oud-premier Mike Moore - voldoende steun kreeg om Supachai te kunnen verslaan. ,,Er zijn afgevaardigden naar mij toe gekomen die zich verontschuldigden dat ze me niet meer konden steunen omdat een `machtig land' tegen mijn benoeming was'', vertelt de Thai. ,,Er lijkt een draaiboek te bestaan om te zorgen dat ik nooit benoemd word.''

De Amerikanen hebben, zo bleek later, wel degelijk bezwaren tegen Supachai. Ze zijn bang dat Supachai niet de juiste man is om de Amerikaanse handelsagenda te volgen. ,,De kritiek die ik heb gehoord draait om zaken als vakbonden en werknemersrechten, het milieu, sociale onderwerpen. Er bestaat een stereotiep beeld bij veel Westerse landen dat afgevaardigden uit ontwikkelingslanden geen oog zouden hebben voor dit soort onderwerpen. Maar dat is een grove misvatting'', zegt Supachai. ,,Dat vinden wij ook belangrijke onderwerpen en we zouden er graag geld aan uitgeven, maar het is een kwestie van prioriteiten. Eerst moeten we scholen bouwen en electriciteitscentrales. En dan is er vaak geen geld meer over.''

Hij had de handdoek natuurlijk al lang in de ring kunnen gooien door zich terug te trekken, maar die optie bestaat niet voor Supachai. ,,Ik vecht door voor een eerlijke procedure. Het gaat niet om mij persoonlijk, laat dat duidelijk zijn. Maar ik maak mij grote zorgen over de principes en afspraken zoals die binnen de WTO gelden. Als deze organisatie niet op een eerlijke, democratische manier een nieuwe directeur-generaal kan kiezen, hoe kan zij dan ooit een betrouwbaar instituut zijn voor liberalisering van de wereldhandel?''

Een groot deel van de schuld voor de impasse waarin de WTO zich nu bevindt, kan bij de VS worden neergelegd. 's Werelds machtigste mogendheid wilde, zoals vaker in internationaal verband, zijn zin doordrijven. ,,Als zij dachten dit spel even snel en makkelijk te spelen, dan is dat mislukt'', zegt Supachai. De landen die de Thai steunen in de kandidatuur - alle Aziatische landen inclusief Japan, Australië, een groot aantal Europese landen waaronder Groot-Brittannië en Nederland - houden voet bij stuk en weigeren zich door de Amerikanen te laten dwingen tot een andere keuze. ,,Het is een interessante verschuiving dat men tegen de VS ingaat'', vindt Supachai. ,,De landen die mij steunen zijn verenigd en samen staan we sterk. Zij steunen mij om mijn principes, niet omdat ik bepaalde functies heb beloofd aan mensen, zoals is gesuggereerd. Dat is slechts een goed voorbeeld van het vuile spel dat wordt gespeeld.''

Hoewel de Thaise vice-premier zorgvuldig vermijdt de Amerikanen bij naam te noemen als hoofdschuldigen voor alle onrust rond de WTO, sluit hij zich aan bij een groeiend aantal Aziaten dat steeds kritischer kijkt naar de rol van de VS in de wereld. Eerder deze week ventileerde de Singaporese oud-premier Lee Kuan Yew, een van Aziës meest gerenommeerde politici, tegenover de Britse Financial Times felle kritiek op de VS. Zo heeft Washington volgens Lee gefaald om China serieus te nemen. Dat blijkt onder meer uit de reactie op de bombardementen op de Chinese ambassade in Belgrado, maar ook uit het almaar uitstellen van toetreding van China tot de WTO.

Supachai onderschrijft een deel van Lee's kritiek. ,,In Azië groeit het gevoel dat de VS dit deel van de wereld onvoldoende kent. Vooral Amerikaanse Congress-leden missen interesse in en kennis van Azië. En er is de zorg over het doordrukken van plannen en eigen wil door machtige landen in de wereld'', zegt Supachai. ,,Neem China. Dat land moet je bij de WTO betrekken anders kun je dit geen mondiale organisatie noemen. Je moet zoiets in breder perspectief bekijken. Het gaat ook om Azië als geheel. Deze regio heeft een grote rol te spelen straks. We zullen sterk terugkomen na de crisis. De fundamenten zijn goed. Straks spelen we een belangrijke rol in de wereldhandel, en misschien wel meer dan dat.''

In de Thaise pers werd gisteren gemeld dat de WTO nu op zoek wil naar een alternatieve kandidaat om een eind te maken aan het eindeloos touwtrekken om Moore of Supachai. Maar voor de Thai is dat absoluut geen optie. ,,Het zou heel oneerlijk zijn nu een nieuwe kandidaat voor te stellen en de hele procedure opnieuw te beginnen. Dat betekent dat we al die maanden voor niets bezig zijn geweest.'', zegt hij. ,,Als landen geforceerd worden een bepaalde keuze te maken, creëer je geen oplossing. Dat zou bovendien zelfvernietiging voor de WTO betekenen. De geloofwaardigheid van deze club staat nu op het spel.''

Gelukkig heeft de rel rond de benoeming ook positieve kanten, stipt de Thai aan. ,,Er is eindelijk een open debat ontstaan binnen de WTO. Twijfel en teleurstelling bleven in het verleden altijd binnenskamers, maar nu komt het naar buiten. Dat is heel positief en goed voor de organisatie.''

Hij moet er vandoor. De Thaise economie, die onder andere onder zijn leiding zo'n indrukwekkend herstel boekte nadat het land als eerste getroffen werd door de financiële crisis in Azië, heeft ook baat bij zijn aandacht. Maar voordat hij vertrekt wil Supachai, die in de jaren zeventig aan de Erasmus-universiteit in Rotterdam als econoom promoveerde onder de Nederlandse professor Jan Tinbergen, nog even weten hoe de politieke situatie in Nederland is. ,,Ik zou vanavond dineren met uw staatssecretaris Ybema, maar hij belde op dat hij plotseling terug naar huis moest want er was een Nederlandse kabinetscrisis.'' Supachai heeft de Nederlandse ambassadeur nu beloofd dat hij in ieder geval naar het diner zal komen om de met de staatssecretaris meegereisde Nederlandse handelsmissie te ontmoeten. ,,Landen in crisis moet je af en toe helpen'', lacht hij.