`De kaken werden met tape op elkaar gehouden'

De Oostenrijkse agenten die betrokken waren bij de dood van een asielzoeker wordt nu `verwaarlozing en kwelling met dodelijke afloop' ten laste gelegd. Wordt die aanklacht aangescherpt?

,,De man werd met plakband omwikkeld als een beest het toestel in gedragen. Ook zijn hoofd zat onder de tape dat zo strak was aangetrokken dat het gezicht al helemaal was opgezwollen.'' Een Nederlandse vrouw zat tijdens de vlucht van Balkan Air op 1 mei vlak bij de Nigeriaanse asielzoeker Marcus Omofuma, die door drie agenten van de Oostenrijkse vreemdelingenpolitie het toestel in was gedragen.

De vrouw, die anoniem wil blijven, werd zonder het te weten getuige van de doodstrijd van de 25-jarige Nigeriaan die tijdens de vlucht onder de lagen plakband stikte. ,,Hij werd hardhandig op een stoel geplaatst en met tape vastgeplakt. Hij kermde als een dier in doodsangst en verzette zich heftig. Toen hebben zijn begeleiders ook tape vanaf de kin naar boven geplakt. Ze wilden daarmee zijn kaken op elkaar houden zodat hij niet meer zo kon kermen.''

Net als de andere passagiers werd de vrouw verrast door het in Wenen aan boord gekomen gezelschap. In het toestel zat een Nederlandse kinderdansgroep met begeleiders en Bulgaarse vrouwen met kinderen. ,,De kinderen raakten volledig overstuur, sommigen begonnen te huilen. Een agent ging naast de Nigeriaan zitten, twee zaten achter hem. Ze legden riemen om zijn bovenlichaam en zetten hun voeten achter zijn stoelleuning om de riemen heel vast te kunnen aantrekken. Het kan van de zenuwen geweest zijn maar die mannen zaten te lachen'', aldus de vrouw.

Vorige week meldde het tijdschrift News dat een andere Nederlandse getuige, Carlo van Nierop, had verklaard dat de asielzoeker ook hard werd geslagen. Van Nierop kon niet goed zien door wie en vermoedde dat de agenten het deden. De Nederlandse vrouw zag het wel: ,,Voor de gevangene zaten twee personeelsleden van Balkan Air, een oudere en een heel jonge man. De jonge man [een 22-jarige piloot in opleiding, KJ] zat direct voor de Nigeriaan die wild met zijn voeten tegen de stoel voor hem schopte. De jongeman sprong op – hij was in paniek, dat kon ik duidelijk zien – en brulde `Hou op, hou eindelijk op', en sloeg heel hard op het hoofd van de gevangene. Vanaf dat moment werd de man stil. Ik heb voortdurend naar hem gekeken en tien minuten later deed hij zijn ogen dicht.''

De na de landing aan boord geroepen arts trof de dode met uitpuilende, bloed doorlopen ogen en een bevuilde broek aan. ,,Wij noemen het moord'', aldus de Bulgaarse aanklager Anton Girginov. Voor hem ligt de schuld duidelijk bij de drie agenten. Ook de Oostenrijkse justitie acht een uitbreiding van de aanklacht, die nu luidt `verwaarlozing en kwelling met dodelijke afloop' in de richting moord mogelijk.

Toch heeft een commissie van het ministerie van Binnenlandse Zaken maandag beslist dat de agenten niet op non-actief gesteld hoeven te worden. Minister van Binnenlandse Zaken Karl Schlögl accepteerde deze beslissing niet en stuurde de drie met verlof. ,,De agenten moeten – net als iedereen – als onschuldig worden beschouwd tot het tegendeel is bewezen'', aldus de minister, ,,maar het is in het belang van de drie ambtenaren zelf dat ze tot rust kunnen komen.'' De advocaat van de drie verklaart dat zijn cliënten moeilijk werk onder moeilijke omstandigheden hebben verricht en dat hun niets te verwijten valt.

In een spoedzitting in het parlement beloofde Schlögl een `mensenrechtencommissie' in te stellen, die de zaak zal onderzoeken. De commissie zal bestaan uit vertegenwoordigers van Justitie en Binnenlandse Zaken en van vijf onafhankelijke organisaties. ,,Deze raad mag geen vijgenblad worden'', aldus Heinz Patzelt, voorzitter van Amnesty International Oostenrijk. Hij wijst erop dat de commissie een beperkte en nauwkeurig omschreven opdracht van de minister krijgt, dat haar leden door de minister worden benoemd en eventueel afgezet en dat een hoge ambtenaar voorzitter wordt.

Tijdens het kamerdebat zorgde de afgevaardigde van de extreem-rechtse FPÖ, Helene Partik-Pablé, voor ophef toen ze verklaarde: ,,Afrikanen zien er niet alleen anders uit dan wij, ze zijn ook anders. Ze zijn heel erg agressief, dat ligt in de natuur van deze mensen. Ze zijn bovendien meestal illegaal en in drugshandel verwikkeld.'' Kamervoorzitter Heinrich Neisser (ÖVP) riep Partik Pablé niet tot de orde. Michael Konrad van de antiracisme-organisatie SOS Mitmensch vindt het ,,ongelofelijk dat dergelijke taal in het parlement niet als aanstootgevend wordt beschouwd. De regeringspartijen hadden zich moeten distantiëren. Ook de minister van Justitie had in actie moeten komen. Mevrouw Partik-Pablé is rechter, dat maakt haar openlijk beleden racisme des te erger.''

De zaak-Omofuma krijgt veel aandacht in de Oostenrijkse pers. Maar de opwinding lijkt zich te beperken tot een groep journalisten en politici van de twee kleine oppositiepartijen. Volgens het weekblad profil hebben veel Oostenrijkers begrip voor de agenten. Sympathie is er ook voor minister Schlögl, omdat hij heeft belooft dat de Oostenrijkse asielpolitiek niet versoepeld zal worden.