`Ik gebruik teksten die ik in het dagelijks leven vind'

Op het Festival a/d Werf, dat morgen in Utrecht begint, zijn twee stukken van regisseur Mechtild Prins te zien. Prins baseert haar stukken mede op interviews die ze maakt met ouderen of migranten. ,,Ik ben een gluurder, ik houd ervan om naar mensen te kijken in hun meest onbewaakte ogenblikken.''

Een echte pornoster vertelt over haar werk, een echte gigolo vertelt over de liefde en echte Marokkaanse jongeren worden ondervraagd in een `live docu-drama'. Het Festival a/d Werf, dat morgen in Utrecht begint, onderzoekt dit jaar de grens tussen theater en journalistiek, bijvoorbeeld door echte mensen op het podium hun waar gebeurde verhaal te laten vertellen. Regisseur Mechtild Prins werkt gewoon met acteurs, maar de teksten in haar voorstellingen zijn afkomstig uit interviews en ander materiaal uit de werkelijkheid. Haar toneelstuk Oud vel gaat op het festival in première. Haar vorige stuk, Global life, wordt ook in Utrecht gespeeld.

Prins, die geregeld in het Festival a/d Werf is te zien, werkt graag op de grens tussen documentaire en theater. Voor Global life en diens voorganger Het land in mij ondervroeg ze migranten en echtparen met een gemengde etnische achtergrond. Oud vel gaat over ouder worden. Aanvankelijk wilde Prins een voorstelling maken gebaseerd op het boek Twee oude vrouwtjes van Toon Tellegen,maar dat vond zij uiteindelijk toch `te strak in het pak'. Daarom ging ze alsnog op pad om interviews af te nemen, om deze te vermengen met fragmenten uit het boek. De voorstelling vertelt geen verhaal, maar is meer een collage van teksten.

Prins: ,,Oud vel gaat niet over bejaarden. Het gaat over mensen die nog niet oud zijn, maar daar wel bang voor zijn. Het gaat over hoe wij tegen ouderen aankijken. De ouderen die ik ondervroeg uitten vooral hun verbazing over het ouder worden. Een vrouw zei: `ik voel me nog steeds een meisje, alleen het lichaam wil niet meer mee'. De jongere mensen gaven uiting aan hun angsten: de angst om dement en eenzaam te worden, je waardigheid en onafhankelijkheid te verliezen. Ouder worden is een hopeloze strijd tegen de vergankelijkheid. Het is als een slagveld: de jongeren lopen ergens achteraan, de ouderen lopen in de voorste linies en zien om zich heen steeds vrienden vallen. En ieder moment kan het hun beurt zijn.

,,Met het interviewen begin ik altijd dicht bij huis. Voor Oud vel ben ik eerst naar mijn moeder gegaan, die tweeënzeventig is. Voor Global life heb ik mijn zuster en haar Turkse man ondervraagd. Ik dacht dat ik ze wel goed kende, maar tijdens het interview trof ik veel meer drama aan dan ik kon vermoeden. Na het vergaren van teksten heb ik meestal een tafel vol materiaal, waar dan weer flink in geschrapt moet worden. Het is wel een omslachtige manier van werken''

Naast teksten uit het dagelijkse leven gebruikt Prins graag andere realistische onderdelen in haar voorstellingen. In Ella van Herbert Achternbusch liepen echte kippen rond en voor Stad in de schuur, gebaseerd op interviews met bewoners van de Hoekse Waard, werd de vloer van de Rotterdamse Schouwburg van een vette laag klei voorzien. Zowel bij Hollandia als voor het Huis a/d Werf heeft Prins verschillende locatievoorstellingen gemaakt, een passie die ze deelt met de organisatoren van het festival, die ook graag voorstellingen op rare plaatsen programmeren. Prins maakte in het verleden stukken in een boekbinderij, in een leegstaande Bijlmerflat, op een scheepshelling, en op het strand bij Wijk aan Zee.

Prins: ,,Het is niet zo dat ik de werkelijkheid wil nadoen. Ik heb wel het idee dat als ik buiten het theater ga, de voorstelling meer in het echte leven staat. Een voordeel is dat je mensen treft die anders nooit naar het theater gaan. Bij Op hoop van zegen van Hollandia, dat we speelden op een scheepshelling in IJmuiden, kwamen echte schippers kijken. Ze zaten op een rijtje te roken en commentaar te leveren. Maar het belangrijkste is dat een locatie een duidelijke sfeer heeft die je kunt gebruiken in de voorstelling. Als ik vroeger als kind iets wilde, dan ging ik naar zolder. Ik scharrelde rond en gebruikt wat ik toevallig tegenkwam. Zo gaat het op locatie. We gebruiken wat we vinden. En zo is het ook in de interviewvoorstellingen. Ik gebruik teksten die ik vind in het dagelijks leven.''

Waarom gebruikt Prins niet gewoon toneelteksten? ,,Schrijven is niet mijn sterkste kant en het vaste repertoire spreekt me niet zo aan. Dus ga ik op zoek naar andersoortig materiaal. Ik wil graag theater maken over zaken die mij in het dagelijks leven bezighouden. Het gebruik van teksten uit het dagelijks leven is dan een tamelijk directe manier. Ik ben een gluurder, ik hou ervan om naar gewone mensen te kijken in hun meest onbewaakte ogenblikken. Gewone mensen zeggen de dingen zoals ze zijn, en daar kan zoveel schoonheid inzitten. Van die schoonheid wil ik iets overbrengen op toneel. Ik bedoel niet dat ik Jan-met-de-pet op het podium wil zetten; `gewone mensen' bedoel ik zo breed mogelijk.

,,Waar ik voor val is de spreektaal in die interviews, de eenvoud, de eerlijkheid. Als ik naar toneel kijk, heb ik altijd last van het toneeltoontje, de toneelmaniertjes. Dat vind ik niet geloofwaardig. Ik probeer mijn acteurs dan ook aan te zetten tot de kunst van het niet-spelen. Ze moeten niet die geïnterviewden gaan naspelen.''

Prins hoopt dat haar documentairetheater een maatschappelijke functie heeft. ,,Ik zeg wat mij bezighoudt en hoop daarmee gesprekken op gang brengen. Na Global Life en Het land in mij werd er driftig nagepraat. Er werd thee en baklava geserveerd. Ik probeer altijd de `theaterlobby' en de zaal samen te laten vallen, zodat voorstelling en nagesprek naadloos in elkaar kunnen overgaan. Er is zo weinig contact. Tussen migranten en autochtonen, maar ook bijvoorbeeld tussen ouderen en jongeren. Daar probeer ik wat in te veranderen.

,,Ik probeer met deze stukken ook iets positiefs te zeggen. Ik ben niet naïef, ik wil met Oud vel heus niet zeggen dat ouder worden best leuk kan zijn. Maar ik wil wel dat we het niet wegdrukken. Ja, we worden oud. En dat is heel erg vervelend, maar we moeten er mee leren omgaan. Dan heb ik het nog niet eens over berusting. Dat is eigenlijk al teveel gevraagd.''

Festival a/d werf 20/5 t/m 29/5 te Utrecht. Oud vel te zien op 20/5 t/m26/5, Global Life op 23/5 t/m 27/5 in Huis a/d Werf. Inl. (030) 231 53 55.