Aluin mist de moed tot eenvoud in Julius Ceasar

Een agressieve nonchalance, felle dictie en frontaal spel bepalen de toon van Shakespeares Julius Caesar (1601) door het uit Utrecht afkomstige theatergezelschap Aluin. Van deze tragedie over de fatale dood van de Romeinse monarchistische heerser Julius Caesar maken de spelers een onderonsje tussen Italiaanse jongemannen in zwarte pakken, strak gestreken wit overhemd, zonnebril op, macho tot in elke vezel. De vrouwen, en dus ook de vrouwenrollen, doen er in deze optiek niet zoveel toe.

In hun wereld draait het om politieke macht en alles waarop macht een onweerstaanbare aantrekkingskracht uitoefent: jaloezie, verraad, opportunisme, doodslag, volksverlakkerij.

Julius Ceasar effende voor Shakespeare de weg naar zijn grote tragedies als Hamlet, Othello en Macbeth. Maar Caesar is in dramaturgisch opzicht een schuinsmarcheerder. Pas in het derde bedrijf treft een dolk, gevleid in Brutus' hand, de rug van zijn aartsrivaal Julius Caesar. Vanaf het eerste ogenblik stuurt de tragedie daarop aan, en de afwikkeling is navenant langdurig. Het mist de explosieve kortheid van bijvoorbeeld Macbeth.

Theatergroep Aluin, in de regie van Erik Snel, speelt met zes acteurs de lijst van zo'n veertig dramatis personae. Dubbelrollen bij de vleet, wat de transparantie niet ten goede komt. Anderzijds geniet de toeschouwer het voordeel dat het verhaal strak wordt toegesneden op zijn essentie. Brutus is, ondanks zijn moorddadige inzet, een van de sympathiekste personages die Shakespeare schiep. Maar ook een zwakkeling. Zoals Marcel Roelfsema hem speelt, met aarzelende dictie en een wat logge voorovergebogen houding, lijkt hij eerder een goedmoedige lobbes dan een vijand om rekening mee te houden. Zijn moord was een daad krachtiger dan hijzelf. De hele voorstelling door beweegt zich de fluisterende, opportunistische Marcus Antonius (Gijs Schoneveld) om hem heen. Hij is, als Jago in Othello en Lady Macbeth in Macbeth, de boze genius; leep geacteerd, wegvluchtende ogen.

Julius Caesar zelf, Ramses Graus, ontbeert met zijn geplakte, naar voren gekamde haar de grootmoedigheid van Brutus. Hij heeft iets van een egoïst. Toch is het volk aan hem verslaafd; en juist in de rol van het volk toont zich de overtuigingskracht van de regie. Terwijl de machthebbers beurtelings een toespraak houden, zitten de onderdanen gekluisterd aan de televisie. Niks Romeinse tijd dus, maar het hedendaagse hier. Zij juichen de heersers blind en dom toe, ogenschijnlijk zonder te beseffen wat de portee is van hun woorden. Brutus krijgt vrij spel. Wanneer iedereen aan het slot inziet dat Caesar een waardig mens was, volgt de desillusie van deze zinloze moord. Het politieke machtsspel in het Colosseum blijkt slechts een schijnvertoning.

De regie maakt van Julius Caesar een voorstelling die soms al te nadrukkelijk haakt naar de actualiteit. Straaljagers met hun lading aan bommen scheren in duivels lawaai over. Zo'n hint is in deze tijd niet mis te verstaan. Het openings- en slotbeeld zijn hetzelfde: de spelers zwaaien met papieren oranje vlaggetjes, alsof de Hollandse nieuwe ofwel een voetbalvereniging wordt binnengehaald. Een zwakte is de razendsnelle stemvoering van de acteurs. Behalve Schoneveld als Antonius nam men ternauwernood de rust tekst en gebaar op elkaar af te stemmen. Ik miste de kunst om de spanning ook in de spelers zelf zichtbaar te maken.

Shakespeare schreef het stuk vol met poëzie, waaraan retorische wendingen en verrassende politieke observaties niet ontbreken. Telkens wilde ik een claus in mijn geheugen opslaan, maar de tijd was me niet vergund. De moed tot eenvoud had veel kunnen redden. Dat de voorstelling in al haar overdaad desalniettemin boeide en machtspolitieke stramienen blootlegde had voor alles te maken met die dwingende kern van de tragedie: de strijd tussen slachtoffer, opportunist en moordenaar tegen wil en dank.

Voorstelling: Julius Caesar van Shakespeare door Theatergroep Aluin. Regie en bewerking: Erik Snel; acteurs: Ramses Graus, Marcel Roelfsema, Gaby Bakker e.a. Gezien 12/5 Witte Theater, IJmuiden. Tournee t/m 28/10

Inl. (030) 272 30 92.