Alle ballen op Tsjernomyrdin

Het diplomatieke overleg over Kosovo is intensiever dan ooit. Voorlopig zet het Westen voor een oplossing alle kaarten in op de Rus Tsjernomyrdin.

De Spanjaard Aznar op bezoek bij de Russen Tsjernomyrdin en Ivanov, Ivanov te gast bij de Europese Unie, de Duitser Schröder bij de Italiaan D'Alema, Schröder bij NAVO-chef Solana, de Fin Ahtisaari bij VN-chef Annan, de Amerikaan Talbott bij Annan, en gisteren en vandaag weer Talbott en Tsjernomyrdin bij Ahtisaari. De diplomatieke carrousel in de Kosovo-crisis draait al dagen in de hoogste versnelling. Vandaag al bezoekt de Russische gezant Tsjernomyrdin de Joegoslavische leider Miloševic voor een nieuwe bemiddelingspoging.

Behalve de internationale discussie over een diplomatieke oplossing is ook binnen de NAVO het debat over de militaire aanpak in beweging. De binnenlandse druk op de Britse premier Blair om zijn Amerikaanse vriend en collega-leider Clinton tot de inzet van grondtroepen te bewegen neemt toe. Met dit doel voor ogen praat de Britse minister van Buitenlandse Zaken de komende dagen met zijn Amerikaanse collega Albright en Amerikaanse Congresleden. Clinton heeft gisteren voor het eerst de inzet van grondtroepen niet uitgesloten. De Italianen zijn daar nu onder bepaalde voorwaarden ook vóór, maar de Duitsers op hun beurt zijn fel tegen.

Al dit diplomatieke verkeer - inclusief de benoeming van een batterij gezanten (Ahtisaari, Bild en Kukan) - roept de vraag op of er enige lijn zit in het internationale optreden. Is de regie zoek? Of komt een oplossing toch heel langzaam dichterbij?

De internationale diplomatie laveert, kort samengevat, tussen scepsis en zeer voorzichtig optimisme. ,,Er is geen regie'', zegt een hoge NAVO-diplomaat. ,,Twee partijen spelen hun spel: de NAVO en Miloševic. En een derde partij, Rusland, loopt daar tussendoor en probeert wanhopig de regie in handen te krijgen.'' Volgens hem ,,halen al die diplomatieke moves weinig uit''. ,,De enige actoren zijn de NAVO en Miloševic. En tussen deze hamer en dit aambeeld bewegen zich Tsjernomyrdin, Ahtisaari en ga zo maar door.'' Hij heeft niet het gevoel dat de bemiddeling in Belgrado veel oplevert ,,waardoor de manoeuvreerruimte voor de NAVO zo gering is''. ,,Wij willen een geloofwaardige vredesmacht in Kosovo, want alleen dan keren de vluchtelingen terug. Daar blijven we bij.'' Anders gezegd: geeft Miloševic niet toe, dan heeft de NAVO ook na 57 dagen geen ander plan dan doorgaan met bombardementen op Joegoslavië - ook al heeft dit nog geen zichtbare deuk in de machtspositie van Miloševic opgeleverd.

Een Europese diplomaat die eveneens al jaren betrokken is bij de Balkan-oorlogen, is een tikje optimistischer over de diplomatieke kansen. ,,Of er regie is, weet ik niet. Maar de Amerikanen zijn druk bezig om, samen met de Rus [Tsjernomyrdin] en de Fin [Ahtisaari], beetje bij beetje vooruit te komen.'' Belangrijk hiervoor is het vanochtend voortgezette overleg tussen de Amerikaanse onderminister van Buitenlandse Zaken, Talbott, en de Russische gezant Tsjernomyrdin in Helsinki, in aanwezigheid van de Finse president Ahtisaari. De aard en bezetting van een internationale vredesmacht - een VN-macht zoals de Russen willen of een NAVO-macht zoals de Amerikanen willen? - is tot op heden het struikelblok geweest. Vanochtend was nog onduidelijk of hierover in Helsinki vooruitgang is geboekt, en dus welke boodschap Tsjernomyrdin exact meeneemt naar Miloševic.

De hoofdrol van Rusland-kenner Talbott in deze onderhandelingen is geen toeval: hij is de belangrijkste Amerikaanse `bruggenbouwer' in de relatie met Rusland. Zijn bemiddeling achter de schermen in Moskou zorgde er destijds voor dat de vredesmacht IFOR voor Bosnië tot stand kwam, waardoor de Russen nu daar al jaren meedraaien in een door de NAVO geleide macht met een VN-mandaat. Een soortgelijke oplossing streven de VS nu ook voor Kosovo na.

Het meest concrete diplomatieke doel van zowel het Westen als Rusland is nog steeds de formulering van een resolutie van de Veiligheidsraad van de VN, waarin al dan niet gedetailleerd melding gemaakt wordt van een `effectieve' vredesmacht voor Kosovo. Dit kwamen de zeven rijkste industrielanden en Rusland twee weken geleden overeen. Diplomaten van de G8 overleggen hier vandaag weer over in Bonn. Als de V-raad zo'n resolutie aanvaardt én Miloševic stemt er eveneens mee in, dan komt onmiddellijk, zo is de Westerse verwachting, de volgende stap in beeld: de terugtrekking van de Servische eenheden en stopzetting van het geweld. Zo bezien kan zo'n resolutie als acuut drukmiddel werken.

Of Miloševic werkelijk bereid is het Westen tegemoet te komen, zal snel blijken tijdens zijn overleg met Tsjernomyrdin. Belgrado reageerde gisteren voor het eerst positief op de uitgangspunten van de G8 voor vrede, maar stelde als voorwaarde dat de NAVO eerst de bombardementen staakt hetgeen de NAVO weigert. Als dat de Servische houding blijft, zijn grote stappen op weg naar vrede nog niet aan de orde en blijft elke vooruitgang beperkt tot millimeterwerk.

De NAVO en vooral de VS blijven voor een diplomatieke oplossing voorlopig afhankelijk van Rusland, nu hun eigen luchtcampagne Miloševic niet op de knieën krijgt en zij zelf niet bemiddelen. Dat alleen Tsjernomyrdin nu naar Belgrado gaat, is op zichzelf een teken van internationale regie. De afgelopen weken zijn drie nieuwe bemiddelaars ten tonele verschenen: oud-VN-topman Athisaari als EU-vertegenwoordiger; de Slowaak Kukan en de Zweedse ex-Bosnië-bemiddelaar Bildt als VN-gezanten voor de uitvoering van een vredesakkoord.

,,We moeten uitkijken dat die gezanten elkaar niet voor de voeten gaan lopen'', zegt de NAVO-diplomaat. ,,Als iedereen zich ermee gaat bemoeien, wordt het natuurlijk niet eenvoudiger. Dan gaat Miloševic ook weer zoeken naar de marges in de verschillende standpunten.'' Voorlopig speelt het Westen alle ballen op Tsjernomyrdin. Op hoop van zegen.