Kerken bepleiten `normatief kader' voor militair geweld

De Nederlandse kerken vinden dat militair geweld alleen mag worden gebruikt als alle andere middelen hebben gefaald. Een debat.

Natuurlijk zou minister Frank de Grave (Defensie) de bombardementen op Joegoslavië tegenover de Nederlandse kerken graag verdedigen als een rechtvaardige oorlog. Het probleem is alleen dat operatie Allied Force nog steeds geen oorlog mag heten. De Grave spreekt daarom van een rechtvaardig conflict. ,,We hebben toegekeken in Hongarije, we hebben toegekeken in Tsjechoslowakije. We hebben in Bosnië jarenlang toegekeken. In Kosovo hebben we alles geprobeerd, gepraat, onderhandeld via de VN. Uiteindelijk hebben we besloten dat we het niet accepteren en dat we de macht van de NAVO willen gebruiken.''

Defensie sprak gisteren op de Oranjekazerne in Schaarsbergen met de vertegenwoordigers van de Nederlandse kerken. Eigenlijk had het gespreksonderwerp niet Kosovo maar de toekomst van de Nederlandse krijgsmacht moeten zijn. Afgelopen januari introduceerde minister De Grave het plan voor een ,,brede maatschappelijke discussie'' die de leidraad zou moeten gaan vormen van de Defensienota van volgend jaar, waarin De Grave niet ontkomt aan nieuwe bezuinigingen. De eerste aanzet voor dit `Strategisch Toekomstdebat Defensie' werd door de minister zelf gegeven door de Hoofdlijnennotitie van 25 januari. Tot 1 juli trekt de minister het land in om te filosoferen over de krijgsmacht van de 21ste eeuw. Maar nu ook Nederlandse krijgsmacht direct betrokken is bij het afwerpen van bommen boven Joegoslavië is het onvermijdelijk dat een discussie in de filmzaal van de Oranjekazerne telkens terugkeert naar dat ene onderwerp - Kosovo. Het `conflict' plaatst de kerken in een moreel dilemma, maakt mevrouw A. Wamsteker van de Samen op Weg-kerken duidelijk. Want zei Jezus niet dat hij die het zwaard opneemt, door het zwaard zal omkomen? ,,Het in stelling brengen van het zwaard leidt tot een geweldsspiraal die niet meer is te overzien. Vaak komt het geweld terecht bij degenen op wie het niet gericht is – vrouwen, kinderen en ouderen.''

Aan de andere kant lijkt het standpunt dat er nooit geweld mag worden gebruikt in deze oorlog niet houdbaar. Iemand zal Miloševic toch een halt toe moeten roepen. Het gebruik van geweld mag echter volgens Ineke Bakker, algemeen secretaris van de Raad van Kerken, alleen een laatste redmiddel zijn. ,,De militaire optie mag alleen gebruikt worden als alle andere middelen hebben gefaald.'' In hun schriftelijke reactie op de Hoofdlijnennotitie pleiten de kerken verder voor een `normatief kader' waarmee het gebruik van geweld door de krijgsmacht kan worden gecontroleerd. Alleen zo kan er sprake zijn van een `rechtvaardige' oorlog, ook in Kosovo.

Voor Mient-Jan Faber, secretaris van het Interkerkelijk Vredesberaad (IKV), is het duidelijk. De rechtvaardige oorlog, in de vorm van humanitaire interventies, zal de belangrijkste taak vormen van de Nederlandse krijgsmacht van de 21ste eeuw. Dat massale schendingen van mensenrechten alleen met militaire middelen kunnen worden beëindigd, staat voor Faber vast. Hoeveel geweld er gebruikt mag worden, niet. ,,Dat hangt van de situatie af.'' Het concept van de `safe haven' zou daarom beter moeten worden uitgewerkt, vindt Faber.

Vice-admiraal E. van Rijn, lid van het militaire comité van de NAVO, vindt het onzin. Staten hebben belangen en omdat die soms alleen met geweld kunnen worden verdedigd, is een krijgsmacht noodzakelijk. ,,De humanitaire overwegingen worden door de NAVO gebruikt als extra argument om het optreden in Kosovo te rechtvaardigen. Maar andere belangen, zoals de stabiliteit in de regio, spelen wel degelijk een rol.''