Veilig op weg door de kuilbeheerders

Met langzame bewegingen van armen en bovenlichaam dwingt de man de auto tot stapvoetse snelheid. Zijn magere hoofd is bedekt met het traditionele zwarte kalotje. Zijn voeten zijn gestoken in het nationale schoeisel van Indonesië: de teenslipper. In zijn rechterhand houdt hij een emmertje.

Hij staat hier tussen Jakarta en het havenstadje Pelabuhan Ratu aan Java's zuidkust op een bocht in de asfaltweg zijn eenzame dans uit te voeren. Al snel wordt duidelijk waarom. Regens hebben diepe kloven getrokken in het wegdek en zijn optreden moet de automobilist behoeden voor bodembeschadiging, asbreuk of ander technisch ongerief. De man is kuilbeheerder, een van de beroepen van de Indonesische informele sector. Door de economische crisis die het land al twee jaar teistert, is er nauwelijks geld voor het onderhoud aan wegen. Het gevolg is dat het beroep van kuilbeheerder sterk in opkomst is. De route van Jakarta naar de zuidkust telt talloze kuilen waarvan er weinige onbemand zijn.

Miljoenen mensen zijn als gevolg van de ineenstorting van de economie hun werk kwijtgeraakt, maar geen volk lijkt zo bedreven in het creëren van werkgelegenheid als het Indonesische.

Veel voorkomend is de zelfstandig toegevoegd assistent die de eenzame reiziger chaperonneert, behulpzaam is bij het regelen van vervoersbewijzen en helpt andere reisongemakken te bestrijden. In de regentijd verschijnen voorts tijdens iedere bui op druk bezochte openbare plaatsen zoals trein- en busstations, bioscopen of supermals de pratende paraplu's: natgeregende kinderen die hun klanten tegen geringe vergoeding met hun paraplu drooghouden.

Uniek is de noodgids bij de Tangkuban Perahu, 's werelds enige drive in-vulkaan in de buurt van Bandung, die zo wordt genoemd omdat de rokende krater per auto bereikbaar is. Opborrelend lava kan van dichtbij bekeken worden in een nabijgelegen ravijn en de noodgids, een vrouw van middelbare leeftijd, bevindt zich halverwege. Daar verkoopt zij water, frisdrank, zwavelkristallen en citronellastokjes.

Lavakijkers adviseert zij een `kortere weg' die achter haar stalletje begint, maar die na enkele honderden meters labyrintische splitsingen blijkt te vertonen. Tegen de tijd dat het ravijnbezoek erachter is dat men hopeloos is verdwaald, verschijnt buiten adem de noodgids die haar slachtoffers tegen een forse ongemakkentoeslag het rechte pad wijst.

Maar de banenmachine van Indonesië is het ondanks de gestegen brandstofprijzen nog altijd uitbundige gemotoriseerde verkeer. Behalve in de sector van het verzelfstandigde kuilbeheer, is het aantal banen in de sector lichte straatmuziek sterk gestegen.

Traditionele verkeersgitaristen hebben gezelschap gekregen van nieuwe straatmuzikanten, vaak met niet meer uitgerust dan een zelfgemaakte rammelaar bestaande uit een houtje, een spijker en een paar platgeslagen kroonkurken. En natuurlijk zijn er de venters van kranten, broodjes, koffie, speelgoed, snuisterijen, steigerende houten paarden, vogeltjes of kleine nachtdieren uit het tropisch oerwoud van Irian Jaya. Veel voorkomend is ook de eenpersoons ambulante supermarkt die water, sigaretten, kleefrijst, snoep, koekjes, maagtabletten en hoofdpijnpillen verstrekt.

Maar werk valt ook te vinden als achteruitspecialist of bochtbegeleider. De achteruitspecialist duikt op waar een auto uit de parkeerstand achteruit de straat op wil keren om hem de verkeersstroom in te gidsen door aankomend verkeer met bezwerende gebaren af te stoppen. Met de andere hand wordt ondertussen uit het opengedraaide raampje het salaris geïncasseerd: meestal zo'n twee tot driehonderd roepia ofwel ruim vijf tot zeven cent per cliënt.

Bochtbegeleiders vormen een bijproduct van het Indonesische verkeerssysteem dat het keren bij kruisingen in grote steden verbiedt om opstoppingen daar te voorkomen. Keren dient meestal te gebeuren bij speciaal daarvoor aangelegde keerinhammen in de middenberm. Voortrazende automobilisten zijn in Indonesië zelden spontaan geneigd voorrang te verlenen aan medeweggebruikers. Dus op keerpunten zorgen de in groepen optredende bochtbegeleiders dat toegemoetkomend verkeer wordt afgestopt zodat kerende automobilisten ongeschonden door de bocht kunnen.