Geheugen

Hoe werkt een collectief geheugen? Neem Guernica. Voor ons en de meeste andere Europeanen was het een Duits bombardement op een onschuldig Spaans stadje, een generale repetitie voor Rotterdam. Voor de doorsnee Spanjaard was het een typische Franco-misdaad. De Basken zien het als een bombardement van hun `heilige' stad door Madrid. De aanhangers van Franco hebben altijd volgehouden dat Guernica in brand is gestoken door de `rode' Basken zelf.

Guernica is een klassiek geval van het afdekken van een oorlogsmisdaad. Na het bombardement werden alle sporen van bomkraters zo snel mogelijk weggewerkt om de suggestie te wekken van brandstichting. En de `roden' hadden inderdaad wel eens zoiets gedaan, bij Irun. Vandaar dat de Franco-propaganda gemakkelijk geloofd werd. In het museum hangt de rechtse `Heraldo de Aragon' van 30 april 1937: ,,Na hevige gevechten veroverden onze troepen Guernica, waar onze soldaten met verontwaardiging overdachten hoe hele wijken vernietigd waren door de roden.''

Groepen overlevenden vechten nog altijd tegen deze leugen. De Duitsers erkenden al jaren geleden hun verantwoordelijkheid, maar Madrid heeft de Franco-lezing nooit officieel ingetrokken.

,,Mijn moeder kwam vlak na het bombardement een Franco-officier tegen'', vertelde Asuncion Garmendia. ,,Wie vernietigde Guernica?'', dreigde hij. Ze deed alsof ze niets gezien had. ,,De roden, dat weet je, de roden!'' Ze zweeg. Ze zou de sleutel van hun oude huis in haar schortzak dragen tot haar dood.