Zaak Villa Lila openbaart heikele notariskwestie

De bekende notaris A. van Velten heeft een ernstige berisping gekregen voor een netelige kwestie binnen het notariaat: de samenwerking tussen notarissen en advocaten.

Een ernstige inbreuk op de eer en goede naam van het notariaat. En: een ernstige tuchtrechtelijke sanctie was op zijn plaats geweest, ware het niet dat hij een onberispelijke staat van dienst heeft.

Een van de meest gerenommeerde notarissen van het land, A.A. van Velten is in opspraak gebracht. De hoogleraar notarieel recht aan de Vrije Universiteit, werkzaam bij het Amsterdamse advocaten- en notariskantoor Boekel de Nerée, kreeg twee weken geleden een stevige berisping van het tuchtcollege voor notarissen. Bekritiseerd werd zijn handelwijze rond het paars geschilderde pand `Villa Lila' aan het Vondelpark. ,,Klassejustitie'', verzucht voormalig Villa Lila-eigenaar D. Boer. ,,Als hij een gewoon notarisje uit Hoofddorp was geweest, was hij eruit gevlogen. Kennelijk kan Van Velten zich van alles permitteren.''

De berisping, die vorige week bekend werd, zorgde voor een schok binnen het notariaat. Berispingen komen weinig voor, circa tien tot vijftien per jaar. Maar bovenal legt de uitspraak de vinger op een netelige kwestie binnen het notariaat: de samenwerking tussen advocaten en notarissen. Want Van Velten heeft de schijn op zich geladen een cliënt van Boekel de Nerée ,,te willen begunstigen'', zo schrijft de Kamer van Toezicht, het tuchtcollege dat onder de rechtbank valt.

De kwestie-Villa Lila begint in 1991. Eigenaar D. Boer stuit op groot verzet als hij Villa Vondelsicht wil slopen en daarvoor in de plaats een modern appartementencomplex wil laten bouwen. Het levert een reeks juridische procedures op, maar Boer trekt aan het langste eind. In 1994 begint de bouw. Als in 1995 de appartementen bijna klaar zijn, staat Boer door tegenvallers aan de rand van een faillissement. Hij kan een schuld van 850.000 gulden aan aannemer Heembouw niet meer betalen. Die laat beslag leggen op het pand en schakelt via een advocaat van Boekel de Nerée notaris Van Velten in die de veiling van het gebouw moet regelen.

Van Velten houdt de veiling op 22 november 1995. Niet in het gebruikelijke Sonesta Hotel maar in het World Trade Centre. Over wat er op de veilig gebeurde, lopen de meningen uiteen. Zeker is dat een directeur van Heembouw het pand koopt voor 1,25 miljoen gulden. Volgens de failliete eigenaar Boer is aan de veiling nauwelijks bekendheid gegeven. ,,Ik heb die ochtend nog een paar grote makelaarskantoren gebeld, niemand wist er van.'' Curator F. Kemp verklaart bij het tuchtcollege dat ,,de veilingverkoop er doorheen is gejast''. De schuldeisers zijn daardoor benadeeld, vindt hij, want er had wellicht een hogere prijs in gezeten. Van Velten en zijn kandidaat-notaris bestrijden dat met de bewering dat er veel belangstelling voor de veiling was. ,,Er zijn vele handen omhoog gegaan'', vertelde de kandidaat het tuchtcollege.

Na de koop spreekt de notaris af met Heembouw en haar directeur, de koper, om de koopsom en de vordering met elkaar te verrekenen en het geld niet over te maken. Maar in de zogeheten akte kwitantie-kooppenningen neemt de notaris wel op dat de volledige koopsom op de rekening van het notariskantoor is gestort. Dat schrijft de wet een notaris voor. Zeker bij een faillissement of dreigend faillissement hoort hij het geld onder zich te houden, totdat duidelijk is welke bedragen de schuldeisers krijgen.

Een paar weken later gaat Boer failliet. Advocaat Kemp van het kantoor Hulkenberg Van der Veen wordt aangesteld als curator. Naast Heembouw is de VSB Bank schuldeiser. Kemp gaat er lang vanuit dat de 1,25 miljoen gulden gewoon op de rekening van de notaris staat. In correspondentie rept Van Velten met geen woord over de verrekening die al heeft plaatsgevonden met Heembouw. ,,Een misleidende toon'', oordeelt het tuchtcollege over de briefwisseling. Pas op 27 maart 1998 geeft Van Velten opening van zaken, nadat Kemp vermoedens had gekregen dat er iets niet klopte. Omdat Van Velten de wet heeft overtreden, het faillissement onnodig lang heeft geduurd en hij schuldeisers mogelijk heeft benadeeld, dienen curator Kemp, Boer en de VSB Bank een klacht in bij de Kamer van Toezicht.

Het tuchtcollege wijst de meeste klachten toe. Het eigenmachtig in strijd met de wet verrekenen van de vordering van Heembouw met de koopsom en daarbij een verkeerde akte opmaken zijn ernstige fouten, aldus de uitspraak. ,,Het is niet de verdienste van de notaris dat dit aan het licht is gekomen, maar van de klagers die volhardend waren in hun vragen.'' Van Velten krijgt het verwijt dat hij zijn onjuiste handelwijze heeft proberen te ,,bemantelen''. Hij heeft ,,de schijn op zich geladen een kantoorcliënt te hebben willen begunstigen''. Voormalig Villa Lila-eigenaar Boer bestrijdt dat er sprake was van schijn. ,,Van Velten heeft gewoon meegewerkt aan een opzetje met de aannemer.''

Curator Kemp, die mogelijk nog in een civiele procedure schade op Van Velten gaat verhalen, vindt dat de uitspraak aantoont dat het gevaarlijk is dat notarissen samenwerken met advocaten. ,,Advocaten dienen maar één belang, die van hun cliënt. Notarissen moeten onpartijdig zijn. Het risico van partijdigheid ten gunste van goede klanten ligt altijd op de loer.'' Ook in het notariaat bestaan verklaarde tegenstanders van die samenwerking. ,,Een notaris moet onafhankelijk zijn. Hij kan beter alleen blijven'', zegt emeritus-hoogleraar E. Luijten.

Een woordvoerder van de Koninklijke Notariële Beroepsorganisatie (KNB) erkent dat de uitspraak deze gevoeligheid aangeeft. De KNB stelt zich op het standpunt dat samenwerking met advocaten onder strenge voorwaarden mogelijk is. Van de 1279 notarissen doet ongeveer tien procent dat. Bij de behandeling van de nieuwe notariswet drong de Tweede Kamer in 1998 aan op onderzoek naar de manier waarop de samenwerking verloopt. ,,Maar wij wachten sindsdien op een oordeel van de overheid'', zegt de woordvoerder.

Van Velten wil niet reageren op zijn berisping. Volgens zijn kantoorgenoot E. Swaab erkent de notaris dat hij met het opmaken van de akte een ,,kunstfout'' heeft gemaakt. Boekel de Nerée is verbolgen dat de berisping is uitgelekt. Uitspraken van de Kamer van Toezicht zijn pas openbaar als ze onherroepelijk zijn, dus als ze in hoger beroep zijn behandeld of als er geen hoger beroep wordt ingesteld. Met de nieuwe notariswet die dit jaar nog in werking treedt worden berispingen overigens wel meteen openbaar.

Van Velten gaat niet in beroep. ,,Hij wil er vanaf zijn'', zegt Swaab. Van Velten zal per aangetekende brief nog worden opgeroepen zijn berisping aan te horen van de president van de rechtbank, want zo luidt de wet.