Krachtig web van vuilniszakken

Op de Sint-Pietersberg en enkele heuvels na zijn de enige grote bulten in het Nederlandse landschap de afvalbergen. De voormalige vuilstortplaats Bavel in Breda bijvoorbeeld steekt 29 meter boven het maaiveld uit. Tot 1992 werd er in deze leemput huishoudelijk en industrieel afval gedumpt uit de regio West-Brabant. De rottende hoop ziet er nu door de folie-afdichting en afdekking met teelaarde keurig netjes uit. En dus heb je geen dikke handschoenen, een masker en vaccinaties nodig om de tentoonstelling Tales of the Tip op en rondom deze berg te bekijken.

De kunstenaar Chen Zhen is de eerste in een reeks van vier die bovenop de berg een kunstwerk heeft gemaakt. Van twintig kilometer touw maakte hij, geholpen door tien assistenten, in twee weken tijd een gigantisch web, omwikkeld met vuilniszakken. Aan de draden zijn weer kleine plastic zakjes en een enkel plastic regenkapje bevestigd, die bij een windvlaag worden opgeblazen tot luchtbalonnen. Het web ontspint zich langs de rode en blauwe markeringspaaltjes van het ondergrondse netwerk van de drainage en gasafvoerleiding; in het midden staat een vuilniswagen te ronken, met molenwieken als vleugels. Chen Zhen wil met dit werk suggereren dat de afvalberg, gevangen in een net, ieder moment de lucht in kan gaan. Het is een sterk beeld: de onduidelijke vliegbestemming van het hele geval raakt de kern van de afvalproblematiek.

Voor de Bavel is nog geen bestemming gevonden. Van de meeste verzadigde vuilstortplaatsen wordt uiteindelijk een ski-piste, golfterrein of een avontuurlijk fietsparcours gemaakt. In de hoop dat er voor de voormalige vuilstort een creatievere oplossing is, nodigden de organisatoren van de tentoonstelling (Stichting Fundament en Praktijkbureau Beeldende Kunstopdrachten van de Mondriaanstichting) ook nog eens zeven kunstenaars uit iets te bedenken. Aan de voet van de afvalberg, langs de weg en in de weilanden, bevinden zich de zeven billboards met ontwerpen.

Ze staan erbij alsof ze reclame maken voor een toekomstige nieuwbouwwijk. Het is ook logisch dat het mooie uitzicht vanaf de berg een aantal kunstenaars doet fantaseren over een woonbestemming, zoals Berend Strik en het architectencollectief One Architecture. Zij stellen een restauratie voor van het oorspronkelijke natte landschap: in het gecultiveerde moeras zullen na een tijdje eilanden worden aangelegd; `mobile homes' kunnen zich ophouden in bossages.

Ook Aernout Mik doet iets met het uitzicht, hij ontwierp de Garbage Bar: een in het landschap half verzonken glazen café waar je na een wandeling iets kunt consumeren. Beneden kun je een sanitaire stop maken waarbij je door de glazen wanden van de toiletten zicht hebt op de andersoortige menselijke vuilnis, van piepschuimbekertjes tot oud papier, waaruit de artificiële berg is opgebouwd.

Het is jammer dat van alle plannen uiteindelijk niet één wordt uitgevoerd, al lijkt het erop alsof ze ook niet met die intentie zijn gemaakt. Carsten Höller en Hervé Paraponaris zien de voormalige vuilstortplaats als niet meer dan een plek om even stil te staan bij het afvalprobleem, en Vito Acconci en Suchan Kinoshita bedachten vliegende tapijten en een zeepbelmachine die energie verkrijgen uit het methaangas dat vrij komt uit de rottende vuilnishoop.

Op een veel modernere plek, de aviTwente in Hengelo, waar het vuil wordt verbrand, staat sinds een klein jaar de automatische dichtmachine van Gerald van der Kaap. Afval, bedacht Van der Kaap, kan niet alleen bewaard, gerecycled en verbrand worden, maar ook worden omgezet in poëzie. Parameters als de temperatuur in de oven en de hoeveelheid verbrand afval worden vertaald naar woorden en zinnen die vervolgens te zien zijn op een flikkerende, Las Vegas-achtige toegangspoort met grote LED-schermen. Poëzie-uitstoot in plaats van afvalstoffen-uitstoot. Het werk is inventiever dan alle Tales of the tip (verhalen over de vuilnisbelt) in Breda bij elkaar.

Tentoonstelling: Tales of the Tip, Chen Zhen T/m 30 mei, Voormalige vuilstort Bavel, Minervum 1800, Breda. Do t/m zo: 11-17u. Toegang: ƒ5,- Cat. ƒ67,50 (verschijnt op 12 juni). Billboards en drie volgende ingrepen op de afvalberg t/m 3 oktober. Poetry Emission Program: Gerald van der Kaap, Vuilverbrandingsfabriek aviTwente Boldershoekweg, Hengelo