In de Griezelbus zijn alle monsters grappig

Voor het Amsterdamse theater Bellevue staat een wiebelende bus, beschilderd met beenderen, slagtanden en een enkele vampier. Kinderen dringen om binnen te komen. ,,Ja, nu lach je nog'', grijnst de chauffeur die kaartjes knipt bij de ingang. De bus lijkt zo weggereden uit de immens populaire kinderboeken van Paul van Loon, auteur van De Griezelbus. Binnen zijn de ramen geblindeerd en beschilderd met silhouetten van griezelwezens.

Van achter uit de bus – de stoelen staan verkeerd om – dwarrelen onheilspellende klanken de bus in. ,,Mocht u willen vluchten, in het dak zitten noodluiken en er is een voor- en achteruitgang'', klinkt het grimmig door de luidsprekers. De bus schudt en bromt alsof hij rijdt.

De voorstelling volgt nauwgezet de eerste Griezelbus-verhalenbundel van Van Loon. Van Loons alter ego Paul Onnoval, leren jack, donkere zonnebril, zet in met een swingend welkomstlied. Dan worden een stuk of acht verhaaltjes nagespeeld. Razendsnel verwisselen de vier acteurs van monstermasker. Hun spel is dik aangezet als in een poppenkast. Iemand die een schilderij aanschaft, praat bekakt: ,,Een afbeulding van een bloeddeurstig meunster.'' Een schilder heeft vanzelfsprekend een Frans accent.

Hoogstaand theater biedt de bus niet, daarvoor is het acteerwerk te dwaas, de opbouw te los. Maar vermakelijk is het wel. Kinderen worden van hun stoelen geplukt om te figureren in de scènes. De makers van de voorstelling houden van een lolletje, echt eng wordt het niet, en koesteren zorgvuldig Paul van Loons `grumor' (wat hij ook wel aanduidt als `griezelige humor').

Af en toe veroorloven zij zich een geintje speciaal voor de ouders. ,,Ik had je nog zo gezegd op te passen voor mannen in witte pakken'', zegt een moeder tegen haar kind dat een potje behekst kattengras heeft gekregen van een reeds lang verscheiden dokter.

Van een heel ander kaliber is de benauwenis die regisseur Bas Zuyderland beoogt in zijn voorstelling voor veertienjarigen Vitas, bij theatergroep Sirkel. Hij brengt het verhaal van de in 1987 overleden Litouwse fotograaf Vitas Luckus, die een KGB-agent doodstak en daarna uit het raam van zijn troosteloze woning sprong. Wie Zuyderlands wonderlijke voorstelling Lenz enkele jaren terug zag, gemaakt bij speeltheater Gent, voelt zich na afloop van Vitas teleurgesteld.

De vier acteurs gaan gebukt onder een overschot aan tekst. Er zijn te weinig rustpunten in Vitas' geschiedenis die, op zich inventief, wordt verteld vanuit vier verschillende gezichtspunten. Het publiek wordt geacht zich binnen de kortste keren in te leven in de naar vrijheid snakkende fotograaf. Maar ondanks de vele woorden blijft het leven onder het communistisch regime onderbelicht. Wat het betekent om twee jaar lang achtervolgd te worden door de KGB, hoe het is om je angst en frustratie te stelpen met sloten wodka, beticht te worden van vernietigingsdrang jegens het gehele volk, blijft weinig invoelbaar. Voorkennis is een vereiste en het is de vraag of het beoogde publiek van veertienjarigen daarover beschikt.

Wat betreft de structuur schort er veel aan Vitas, maar het spel is uitstekend. Mischa Ardon speelt met verve de minzaam treiterende agent, lucht zuigend door zijn opeengeklemde kaken als hij zich hardop afvraagt of Vitas (Willem Schouten) dan werkelijk een ,,vijand van het vaderland'' wil zijn. Maar spanning en betrokkenheid worden alleen gewekt als de versies van het gebeurde lijnrecht tegenover elkaar komen te staan. Wie gooide er nou eigenlijk een vaas kapot, naar wiens hoofd en waarom precies?

Jeugdtheater: De Griezelbus, door Sirius Productions. Tekst en regie: Geert van Krimpen. Spel: Jerry Rijstenbil, Yona Perez e.a. Vanaf 8 jaar. Gezien: 13/5, Theater Bellevue Amsterdam. Aldaar t/m 16/5, daarna toernee. Inl. (020) 408 04 43. Vitas, door Sirkel. Concept en regie: Bas Zuyderland. Spel: Mischa Ardon, Willem Schouten, Danje Venekamp, Eric Vliegenberg. Vanaf 14 jaar. Gezien: 13/5, Ostadetheater Amsterdam. Aldaar t/m 15/5. Inl. (020) 623 06 23.