Hersentemperatuur

Het koninklijk paleis, in het holst van de nacht. De twee lakeien van dienst houden zich wakker met het leggen van een kaartje. Dan opeens rinkelt de bel. `De koning schelt! Wat zal dat zijn', roept de eerste verschrikt uit. `Zo midden in de nacht!' De tweede zegt kalm: `'t Zal zijn voor `t passen van een slaapmuts.' Dat verbaast lakei één nog meer: `Dat kan toch ook wel overdag!' Lakei twee, eigenlijk wetenschapper, legt het uit. Slaapmutsen moet je je 's nachts laten aanmeten, want: `Het hoofd zet overdag door 't denken uit, en krimpt weer in wanneer men slaapt.' Lakei één: `Mijn vader droeg toch dag en nacht dezelfde slaapmuts.' Lakei twee: `Juist! Dat kwam omdat jouw vader weinig dacht.' Hoe dit afloopt heeft Multatuli beschreven in zijn toneelstuk Vorstenschool.

Nu heeft TNO onderzocht of het gebruik van een gsm slecht is voor de hersenen. Uitslag: geen enkele schade. Ook bij een lang gesprek loopt de temperatuur van de hersenen met niet meer dan tweetiende graad Celsius op. Dat kunnen de doorsnee-hersenen gemakkelijk hebben. Prof.dr.ir. Lagendijk van het Academisch Ziekenhuis Utrecht zei tegen de Volkskrant: ,,De ongerustheid bij veel mensen over mogelijke schadelijke gevolgen van het bellen zit dan ook tussen de oren.'' Ik plaats mijn vraagtekens.

Om je ongerust te kunnen maken, moet je veel met een gsm hebben gebeld. Je veronderstelt, m.a.w. dat de gsm de boosdoener is. Intussen is het wetenschappelijk niet uitgesloten dat er al eerder iets `tussen je oren' ontbrak waarvan je jezelf niet bewust was. Dit gebrek noopte je tot het aanschaffen van een gsm, waarna je, nog altijd gestuurd door dezelfde eerste oorzaak, veel ging bellen. Vervolgens ging je denken dat er iets aan je mankeerde. Je gaf de schuld aan de gsm. Dat je in het apparaatje de oorzaak herkende – meende te herkennen – kwam in feite voort uit hetzelfde voorafgaande gebrek. Dat wist je natuurlijk niet.

Toen is TNO erbij gekomen en heeft geconcludeerd: gsm-bellen is onschadelijk. Het instituut heeft het gsm-bellen als schijnoorzaak ontmaskerd. Opgelucht hervatten de gsm-eigenaars het bellen.

Afgelopen woensdag staakte het Amsterdamse openbaar vervoer. Toevallig moest ik 's ochtends vroeg met de trein de stad uit. Alle taxi's waren vol. Het laatste traject van mijn lange mars naar het CS ging over de patat- en wisselkantoorboulevard, bijgenaamd de `Rode loper'. Van de Dam naar het station is het tien minuten. Intussen was het een uur of half negen. Duizenden liepen naar hun werk, één op de tien was aan het gé-ès-emmen. Meldden ze hun bazen dat ze te laat zouden komen? Onwaarschijnlijk. Om half negen is nog geen baas op zijn werk. Ik vroeg me af: hoeveel keer per jaar bel ik iemand vóór negen uur op? Dat moet wel dringend zijn. Hier zag ik voor het eerst dat Nederland, terwijl de kantoren nog leeg zijn, al gonst van het draadloos telefoonverkeer.

De volgende dag vertelde ik het op onze redactie. Het ging me niet om het objectieve voor en tegen van de gsm. Daarover zijn we nu wel uitgepraat. Maar dat er voor dag en dauw al zo ongelofelijk veel wordt gebeld. Ja, zei de denker van het gezelschap, mij verwondert het niets. Het is een onderdeel, een symptoom van een complex. Daar heb je gelijk in. Dat is het complex van de totale bereikbaarheid.

Vertel verder, zeiden we. En hij vervolgde: eigenlijk is het al begonnen met de interviews van Bibeb in Vrij Nederland. Voor het eerst zag je hoe ook bekende Nederlanders hun hele hebben en houen, de diepste intimiteiten op straat gooiden. Toen kreeg je Catherine Keyl: hetzelfde op de televisie. Hoe langer hoe meer mensen krijgen een sterker behoefte om zoveel mogelijk van zichzelf aan meer mensen te openbaren en dat wordt alzijdig gewaardeerd. De roddelpers, de schandaalblaadjes, Linda Tripp en Kenneth Starr: als je het onder deze noemer brengt is het allemaal van hetzelfde laken een pak.

De voorlopige, nog theoretische apotheose is dat plan van Veronica om honderd dagen acht mensen onafgebroken voor de televisie te filmen. De gek die het sympathiekst overkomt, krijgt tweehondervijftigduizend gulden. Je kunt je zeker de tonelen en de kijkdichtheid wel voorstellen als haar/hem dat fortuin wordt overhandigd.

Ja, dat zou verschrikkelijk worden. Bij de gedachte alleen al zeiden we niets meer. Hij vervolgde: Er wordt wel veel gekermd over zogenaamd verlies van privacy. Maar de mensen willen niets liever. Het liefst de hele dag naakt hun ziel uitschreeuwen en daarbij door zoveel mogelijk mensen gehoord en gezien worden. Let maar eens op: hoeveel schreeuwende naaktlopers er straks, bij het begin van het nieuwe millennium op straat verschijnen. En nu, om mijn redenering te sluiten: het veel gebruiken van de gsm is er niet meer dan een bescheiden symptoom van.

Het leek ons voorlopig een sluitende redenering. Je kunt het niet zien, maar het hoofd zet bij het gé-ès-emmen uit en krimpt weer in als het apparaat wordt opgeborgen. Het is mogelijk dat het ook iets met de temperatuur van de hersenen te maken heeft. Dat weten we nog niet zeker.

989