Beschaafd speculeren

'Af en toe koop ik aandelen als aanvulling op mijn ouderdomspensioen. Ik mik op 250 duizend gulden over 25 jaar en een schoon (na aftrek van kosten en inkomstenbelasting) rendement van 8 procent. Mijn strategie is kopen en houden, omdat ik maar eens per maand mijn aandelen wil nalopen. Vlak voor mijn pensioen wissel ik die aandelen in voor degelijke obligaties.'

Zo luidt summier de degelijke oudedagsfilosofie van een lezer uit Hoogkerk. Helaas verleidt de waan van de beursdag hem toch tot stoute gedachten: verkopen en winstnemen.

Zo stegen zijn aandelen Akzo in april ruim 20 procent; van 34 naar 42 euro. Daar ligt hij 's nachts niet wakker van, maar overdag knaagt de twijfel: 20 procent is geen kattenpies. Maar wat doe je nou met de opbrengst? Andere internationals kopen? Wachten met kopen tot Akzo weer op 34 euro staat?

Twee populaire Amerikaanse goeroes David en Tom Gardner, die zichzelf de Motley Fool's (narren) noemen, ook op Internet actief zijn (www.fool.com) en enkele bestsellers schreven, geven dit recept: verkoop bij 20 procent stijging of bij 10 procent daling. Dat lijkt de Hoogkerker een helder uitgangspunt. Klopt dat?

Wie uitgaat van een jaarlijks doelrendement van 8 procent en in een paar maanden tijd 20 procent kan maken door winst te nemen, kan voorlopig even vooruit. De dwingende noodzaak om direct weer te investeren ontbreekt. De effectenwereld ziet natuurlijk liever dat je je geld weer belegt, want rustige beleggers leveren weinig provisie op. Er is een rustige gulden middenweg tussen houden en verkopen: meerjarige call- en put-opties. Een vorm van beschaafd speculeren voor onervaren mensen. Voor bijvoorbeeld Akzo gaat dit zo.

Het aandeel bereikte in de afgelopen twaalf maanden een top van 58,58 euro op 14 juli 1998 en een dieptepunt van 25,87 op 5 oktober 1998. Dezer dagen doet het circa 42,50 euro, het dividend over 1998 kwam uit op 1,27 euro. De koers/winst-verhouding bedraagt 16: je betaalt voor een aandeel dus 16 maal de winst per aandeel. Voor DSM 10 maal, ter vergelijking.

Een aandeelhouder Akzo die nú winst wil nemen en tegelijkertijd twijfelt, kan overwegen de call oktober 2001 met uitoefenprijs 43,10 euro te verlenen (te schrijven) en belastingvrij 880 euro (aandeel 42,55) per optie op 100 aandelen te incasseren. Daar staat natuurlijk een plicht tegenover.

Hij moet eventueel, tussen nu en vrijdag 19 oktober 2001 de 100 aandelen verkopen op 43,10, de uitoefenprijs van de optie. In feite verkoopt hij een aandeel op 51,90 euro -43,10 plus 8,80 van de optie op 1 aandeel. Hij maakt dan 17,90 winst, vergeleken met de voornoemde aankoopkoers van 34 euro; of ruim 52 procent. Tot het moment van de verplichte verkoop incasseert hij bovendien de uitgekeerde dividenden.

Je kan de Motley Fool's vuistregels mogelijk zo aanpassen: schrijf een meerjarige call-optie bij 20 procent stijging, als een beperkte dekking (8,80 euro) tegen lagere koersen en behoud van het recht op dividend. Zet de call-opbrengst gewoon op een renterekening. Daar bederft het niet.

Wat doe je dan wanneer Akzo tot 10 procent onder de aankoopkoers van 34 euro daalt? Verkopen? Nee, want die Akzo's vormen het onderpand voor de geschreven (dus verkoopverplichting) call-opties. Die trek je er niet zomaar onderuit. De eerste stap kan daarom zijn de calls terug te kopen (te sluiten) waardoor de verkoopverplichting vervalt. Daalt de koers tot circa 30 euro, dan doet de call 2001 uitoefenprijs 43,10 ongeveer 5 euro. Sluiten levert dan slechts 3,80 euro (eerst 8,80 ontvangen minus nu 5 betalen) winst op, tegen een 12 euro koersdaling van de aandelen; van 42 naar 30. Het is om de geringe winst beter de calls niet te sluiten. Wat dan?

Je kan na de koersdaling overwegen om van het saldo op de renterekening, 880 euro per 100 aandelen, bijna 30 aandelen Akzo bij te kopen. Zo geef je een andere draai aan de regels van die Amerikaanse beursgekken. Dat is geen bezwaar, want de geschetste strategie levert immers een rustig belegging op die weinig aandacht vraagt, zoals de Hoogkerker het graag wil.

Daar komt bij dat je, na de invoering van het nieuwe belastingsysteem op 1 januari 2001 D.V., over de dividenden (net als rente en huren van beleggingspanden) niet langer inkomstenbelasting betaalt. Wat betekent dat beleggen (in de ruime zin) over een paar jaar sterk gaat veranderen.

Bijvoorbeeld kleinere degelijke bedrijven die qua koersstijging flink zijn achtergebleven bij de internationals in de AEX-index, maar altijd een goed dividend uitkeren, krijgen meer glans door de wijzigingen in de belastingen. Een alerte belegger houdt daar al rekening mee. Speculeert beschaafd op betere tijden.

Wie de langlopende opties te rustig vindt, kan kortlopende call- en put-opties toepassen in zijn portefeuille. Daaraan kleven een paar nadelen. Je moet de beurs volgen en de werking van de optiehandel goed kennen.

Een lezer uit Utrecht wil zelfs gaan handelen in opties en vraagt welke boeken het beste inzicht geven. De dikke Amerikaanse optiebijbels, te bestellen via de boekhandel of te raadplegen in de (universiteits)bibliotheken. Wees voorzichtig,want handelen gaat verder dan beschaafd speculeren.