Weinig vuur in Doema-debat

De Doema is begonnen aan het debat over de afzetting van president Jeltsin. Maar het Russische parlement moet nog op stoom komen.

Uit voorzorg, en omdat het wel spannend is, heeft een handvol Doema-leden de nacht op stretchers doorgebracht in parlementsgebouw. Maar vanmorgen stonden er alleen wat baboesjka's op de stoep met borden met ,,Jeltsin moordenaar''. Geen politiekordon. De betonkolos was niet vergrendeld, er klonk ook geen geratel van tanks.

Hoewel het Russische parlement afstevent op de impeachment van de president, hangt een herhaling van oktober 1993, toen Boris Jeltsin een uitdaging van het parlement beantwoordde met tankgranaten, niet in de lucht. Woensdag, toen de gehate president de door de Doema geliefde premier Primakov de bons gaf, verschenen er in de straten van Moskou extra busjes oproerpolitie. Maar die concentreerden zich op de UEFA-cupfinale, zodat ook die opwinding wegebde.

Het is bijna onvoorstelbaar met hoe weinig vuur de aanklacht tegen het staatshoofd, die er niet om liegt, in het driedaagse afzettingsdebat wordt behandeld. Zeker, de communist en uitgesproken antisemiet Viktor Iljoechin mocht in zijn anderhalf uur durende speech Jeltsin van hoogverraad en moord beschuldigen, ja, van genocide op zijn eigen volk. Want door het voeren van een bewuste verpauperingspolitiek, zo redeneerde hij, heeft het Kremlin het Russische volk systematisch willen ombrengen. ,,Onder Jeltsin is de bevolking met vier miljoen zielen afgenomen'', zei Iljoechin. ,,Dat zijn verliezen in de orde van grootte die Rusland bij een gewapende invasie van buitenaf zou incasseren.''

Behalve de genocidezaak passeren nog vier impeachmentgronden de revue: het illegaal opbreken van de Sovjet-Unie, de vernietiging met voorbedachten rade van de Russische strijdkrachten, het uitroepen van de oorlog tegen Tsjetsjenië en de beschieting met tanks van het parlement in 1993, waarbij tientallen doden vielen.

Maar zijn gehoor zat intussen de krant te lezen. Daarin wemelt het van de scenario's over het lot van de Doema, die ontbonden kan worden als de toorn van tsaar Boris al te heftig ontbrandt. Er staat ook in dat de nieuwe premier, Sergej Stepasjin, is aangesteld als een Russische `Pinochet', die het land naar een dictatuur met een vrije markt zou moeten leiden.

Duidelijk is dat de spankracht van de grondwet tot het uiterste wordt getest. De rood-bruine meerderheid in de Doema, nog nagrommend van woede over de val van Primakov, heeft haast met de impeachment, want zodra Jeltsin wordt aangeklaagd verliest hij het recht om de Doema naar huis te sturen. Door morgen voor zijn afzetting te stemmen, maakt het parlement zich immuun voor ontbinding. Een tweederde meerderheid lijkt zich af te tekenen op één punt, Tsjetsjenië. Niemand is zo naief om te denken dat Jeltsin zich op juridische gronden laat verjagen, daar zullen de door hem benoemde rechters van het Hooggerechtshof wel een stokje voor steken.

Achter de schermen vindt een koehandel plaats: de communisten en nationalisten in de Doema mogen hun overwinninkje boeken, op voorwaarde dat ze de voordracht van Stepasjin voor de post van premier niet verwerpen. Niemand minder dan Stepasjin zelf mengde zich gisteravond onder de haviken in de Doema. Tot ongeloof van velen lijken zijn kansen in de Doema helemaal niet verwaarloosbaar.

Fractievoorzitter Nikolaj Charitonov van de Agrariërs, een bondgenoot van de communisten, zei het zo: ,,Als de afzetting doorgaat, stijgen de kansen van Stepasjin.'' De radicalen in de Doema willen vooral stoom afblazen, door eens tegen Jeltsin tekeer te kunnen gaan. Maar zelfs Iljoechin zegt te kunnen leven met Jeltsins kandidaat.

Als ook het Kremlin met deze deal instemt, een kansloze impeachmentzaak in ruil voor Stepasjin als premier, zou de angel uit het conflict zijn. Het scenario van een nukkige Doema, die tot drie keer toe Jeltsins voordracht voor het premierschap verwerpt, is dan van de baan. Want op grond van zo'n drievoudige weigering zou de president het recht krijgen om het parlement te ontbinden, als er tenminste op dat moment geen afzettingsprocedure tegen hem loopt. En dat zou een patstelling opleveren waarin de afkondiging van de noodtoestand in Rusland akelig dichtbij zou komen.

Vooralsnog lijkt het erop dat alle deelnemers aan deze zenuwenoorlog tussen de Doema en het Kremlin het hoofd koel houden. Zij beseffen dat de uitslag van 1-1 (impeachment versus Stepasjin) een einde kan maken aan de bloedlinke politieke instabiliteit in Rusland. Als altijd is echter de factor Jeltsin de grootste onzekerheid in dit machtsspel.