Geesten

Het land is hier stil en ruig, met een enkel bruin, zwijgend dorp. Later gaan de bergen over in een eindeloze, vrijwel boomloze vlakte, waar de hete wind om mijn busje fluit.

Overal in dit gebied liggen de kadavers van verlaten boerenbedrijven, maar ook gewone huizen staan leeg. Achter bijna iedere ruïne schuilt een tragedie, al weet je niet welke. Wat is het verhaal van dat rijtje half ingezakte huizen, een kilometer of tien voorbij Gandesa? Zijn ze in de Burgeroorlog in brand gestoken, of zijn ze in de jaren zestig verlaten omdat de betere tijden nooit kwamen? En dat enorme ingeplofte huis bij Alcaniz, is dat zomaar ingezakt, of door soldaten opgeblazen? Alles is mogelijk.

Dit is het oude Ebro-front, waar de Republikeinen in de zomer van 1938 alle krachten bundelden en vier maanden lang hun laatste uitputtingsslag vochten. Ondertussen trokken de falangisten in het zuiden van dorp naar dorp en maakten iedereen af die verdacht werd van enige linkse sympathie. Een dorpsbewoner: ,,Het hele kerkhof was bedekt met lijken, minstens 200. Eentje had zijn pijp nog in zijn mond.'' In Grenada werd de dichter Garcia Lorca vermoord, samen met ruim tweeduizend anderen, `de bloem van Grenada's intellectuelen, advocaten, dokters...' Deze hele oorlog was vol bloedige passie: door beide kanten zijn zo'n 50.000 mensen geëxecuteerd, los van alle gesneuvelden.

Nu staan al die fel bevochten heuvels er weer naamloos bij, zonder enig gedenkteken, en de doden zijn weggestopt in onbekende graven. Vergeten is hier het motto. Niemand wil de oude geesten opnieuw wekken.