Foto's uit alle disciplines in Naarden

Met zeventien groeps- en solo-exposities is de vesting van Naarden tot en met 6 juni het centrum voor de fotografie. Het FotoFestival Naarden viert de zesde editie met meer foto's dan ooit.

Slechts vier foto's heeft Thijs Wolzak nodig voor zijn serie `Van het werk'. Genoeg voor tal van associaties, zo blijkt. Een eenvoudig idee: drie mannelijke collega's zijn twee keer gefotografeerd, samen op kantoor en ieder apart thuis. De kantoorfoto is net geen karikatuur. Een langwerpige kamer met goedkoop tapijt en een systeemplafond, een raam dat uitkijkt op een flatgebouw in de Bijlmer-variant. Dit is een abstracte, archetypische kantoorruimte, dus wat staat er met uitwisbare stift op het bord geschreven? `Planning', jawel. De oudste van de drie mannen zit in het midden achter een groot bureau, de twee collega's zitten aan weerszijden ingeklemd tussen muur en bureau. Alledrie draaien ze hun gezicht weg van de computer, richting fotograaf.

De serie van Wolzak valt onder de noemer `Over-macht', en die noemer wordt waargemaakt. De middelste man moet wel de chef zijn: hij is de oudste, hij heeft het grootste bureau en hij draagt als enige een colbert. Waarschijnlijk heeft hij zelfs een kluisje voor zijn tas, de collega's zetten hun tas tegen de muur. Staan die vrijwel identieke tassen altijd zo of heeft Wolzak de symmetrie een handje geholpen? De verschillen worden versterkt door de drie thuisfoto's, die de verschillende stadia van gesetteldheid illustreren. De jongste man heeft net een nieuw huis, hij en zijn vrouw houden van Van Gogh en grenen. Bij zijn iets oudere collega speelt een jong kind op de vloer, de moeder zit er enigszins verslagen bij. Alleen bij de oudste man ziet het er thuis levendig uit, vooral dankzij de twee iets oudere kinderen.

Slechts vier foto's temidden van de vele honderden die er in Naarden te zien zijn. Dat ze opvallen is niet alleen de verdienste van Wolzak, ook die van het festival. Gezien de veelvormigheid van het aanbod is dat een hele prestatie. Trouw aan het streven van de oprichters is het tweejaarlijkse FFN uitgegroeid tot een platform voor fotografen uit alle disciplines en windstreken. Naast de door het bestuur samengestelde exposities krijgt een aantal organisaties carte blanche om het werk van hun leden te presenteren. Die opzet brengt de nodige contrasten met zich mee: professioneel naast amateur, documentair naast reclame, nieuw naast oud. Ofwel: aangrijpende reportages naast kiekjes van de kat, Kosovo naast Gaultier.

Dankzij de vele lokaties, allemaal binnen de vesting en dus op loopafstand van elkaar, blijven al die uiteenlopende collecties redelijk gescheiden, zowel fysiek als in het hoofd van de bezoeker. De selectie is streng: wat niet meteen indruk maakt valt af. Bij de centrale expositie in de Grote Kerk, die met het alomvattende thema `Over-macht', is dat bijvoorbeeld het lot van het Schiphol-project van Luuk Kramer en Reinier Gerritsen, en de wereldwijd gemaakte foto's van WK voetbal-kijkers. Wat wel beklijft is de reportage over vrouwengevangenissen, gemaakt in zes landen, van Rebekka Engelhard. De vrouwen in Senegal, Engeland en Rusland hebben onverwacht veel gemeen. Alleen Breda wijkt af, door interieur en kleding.

Het blad Rails viert zijn tienjarig bestaan met een portrettengalerij van de `smaakmakers van het afgelopen decennium', gepresenteerd in een treinstel op een vestingwal. Maarten Corbijn, Dave Gray, Frans Jansen, Willem de Roon en Sander Veeneman delen een voorkeur voor donker en krachtig, en ze maken portretten waar de culturele vips zich gelukkig mee mogen prijzen. In de Expohal, iets verderop, presenteert de Photographers Association of the Netherlands (PANL) 250 genomineerde foto's voor hun eigen, reeds toegekende prijzen. PANL is de beroepsvereniging van met name reclame- en modefotografen, zelf spreekt men liever van toegepaste of opdracht-fotografie. Liefhebbers van technische perfectie, enscenering en manipulatie kunnen hier terecht, bijvoorbeeld om te constateren dat Erwin Olaf meer maakte voor Diesel Jeans dan alleen de vier nonnen in spijkerbroek.

Sommige solo-exposities lijden onder een ongelukkige presentatie. De gigantische groepsportretten van de Chinese fotograaf Zhuang Hui, opgehangen bij de toegangen tot de vesting, maken alleen indruk door hun formaat. Niet door wat er op te zien is, want dat is te ver weg. Hetzelfde geldt voor de `Duo's' van Paul Huf. De kazematten in het Vestingmuseum zijn te donker voor de indrukwekkende `arbeidersfoto's' van de Amerikaan Lewis Hine, die begin deze eeuw veel kinderarbeid vastlegde: katoenpluksters, mijnwerkertjes, krantenjongens. New York is present met immigranten op Ellis Island en staalwerkers op het Empire State Building. Het is de charme van Naarden om onverwacht op zoiets moois te stuiten, maar voor dit retrospectief zou je andere omstandigheden wensen.

Bastion Oranje is evenmin erg groot, maar licht is er genoeg. Hier is een erg leuk onderdeel van het festival gehuisvest: 99 jaar Nederlandse fotografie in 99 foto's van 99 fotografen. Niet meer dan `een' selectie, bezweert mede-samensteller Dick Breebaart, en zeker niet met definitieve pretenties. Uit de voorkeuren van fotografen, wetenschappers en andere betrokkenen werd een lijst samengesteld van wat representatief mag heten voor de Nederlandse fotografie. De weg van Breitners `Naakt voor spiegel' uit 1908 tot Inez van Lamsweerde's knallende museumstuk met bikini-cowgirl biedt evenveel herkenning als verrassing. Indrukken uit kerk en expohal worden in het bastion bevestigd: Nederlandse fotografen zoeken engagement eerder in het buitenland dan in eigen land, en in de sectoren reclame en mode behoren ze tot de internationale top.

FotoFestival Naarden, t/m 6 juni. Ma t/m vr 11.-17u, za 11.-18u, zo 12.-18u. Tijdens het festival vinden workshops, talkshows en portfolio-reviews plaats. Informatie: 06-53565813 (tussen 14.00-18.00u).

Zie ook CS pag. 1