Computer spreekt en luistert

De computer verslaat de mens op onderdelen van verbale communicatie. Alleen de samenhang van zinnen of een verhaal heeft hij nog niet onder de knie.

Meer dan drie decennia nadat de onlangs overleden filmregisseur Stanley Kubrick een sprekende en denkende computer opvoerde in de science fiction-film 2001 a Space Odyssey, is het ideaal van een apparaat dat als een mens kan luisteren en antwoorden nog ver weg. Toch verslaat de computer de mens al op onderdelen van de verbale communicatie. ,,De beste software voor spraakherkenning herkent 95 procent van de losse woorden die worden geregistreerd'', zegt analist David Bradshaw van het Britse onderzoeksbureau Ovum. ,,Volgens sommige onderzoeken is dat meer dan het percentage dat mensen herkennen als ze losse woorden horen. Het grote verschil is de context.'' Bij het vaststellen van de samenhang van zinnen of een verhaal kan de computer het begripsvermogen van het menselijk brein nog altijd niet benaderen.

Een computer die kan luisteren en praten als een mens blijft de heilige graal voor ontwikkelaars van technologie die gesproken woord kan omzetten in tekst en andersom. De wiskundige Alan Turing bedacht in de jaren vijftig een test om te beoordelen of een computer aan dit ideaal beantwoordde. Hij stelde een computer op buiten gezichtsveld van een vragensteller. Als deze niet in staat was vast te stellen of zijn vragen beantwoord werden door een computer of een mens was het ideaal van kunstmatige intelligentie dichtbij, zo redeneerde Turing. ,,Zo ver zijn we nog lang niet'', zegt Bradshaw. ,,Dat wordt op zijn minst 2010.''

Ron van den Bos, de eerste man van Philips' bedrijfsonderdeel voor spraakherkenning en -verwerking, is het maar ten dele met hem eens. Hij erkent dat het begrijpen en foutloos verwerken van vloeiend uitgesproken zinnen nog niet is gerealiseerd. Maar mensen die telefooncentrales bellen die werken met spraakherkenning van Philips merken volgens hem in 85 procent van de gevallen niet dat ze met een computer te maken hebben: ,,Aan het eind van het gesprek zeggen ze netjes: dank u wel.''

Deze opmerkelijke resultaten worden alleen behaald als een computer klanten eenvoudige vragen kan voorleggen zoals: kiest u optie 1, 2 of 3? Of, zoals bij de reisinformatie van de Nederlandse Spoorwegen (met software van Philips): van welk station naar welk station wilt u reizen? Op welke dag? En hoe laat?

Bij ingewikkelder communicatie ontstaan nog altijd problemen. KPN vindt het gebruik van spraakherkenning voor het opvragen van telefoonnummers `te ingewikkeld'. [Vervolg COMPUTER:pagina ]