China verzoenend en vijandig jegens VS

De Chinese president, Jiang Zemin, heeft gisteren tijdens een herdenkingsbijeenkomst voor de slachtoffers van het Westerse bombardement op de Chinese ambassade in Belgrado, ,,alle landen ter aarde" opgeroepen ,,de tirannie'' van de Verenigde Staten te weerstaan om zo het streven van Washington tot ,,wereldsuprematie'' ongedaan te maken. Maar tegelijkertijd heeft de Chinese president in een verzoenend gebaar naar de VS voor het eerst sinds zaterdag toegestemd in een rechtstreeks telefoongesprek met zijn Amerikaanse ambtsgenoot.

De kritische woorden van Jiang tonen aan hoeveel schade de Chinees-Amerikaanse betrekkingen hebben ondervonden van het bombardement, met name omdat Jiang de afgelopen jaren persoonlijk verantwoordelijk is geweest voor de verbetering van de betrekkingen tussen beide landen. Tijdens een emotionele bijeenkomst van de Chinese Staatsraad (het kabinet) ter nagedachtenis van de slachtoffers van het bombardement op de ambassade en ter verwelkoming van het teruggekeerde ambassadepersoneel uit Belgrado, noemde Jiang de Verenigde Staten ,,een hegemonie''. Dat is een term die China uitsluitend gebruikt voor landen waarmee het vijandige betrekkingen onderhoudt. Volgens Jiang misbruiken de VS hun economische en technologische overwicht voor de agressieve uitbereiding van hun invloedsfeer. ,,De VS zijn schuldig aan een politiek machtsspel en de opzettelijke inmenging in de binnenlandse aangelegenheden van andere landen."

Jiang, die tevens aan het hoofd staat van de communistische partij van China, heeft gewaarschuwd dat het publieke protest voor de Amerikaanse ambassade in Paking, waaraan dinsdag een einde is gekomen, opnieuw kan oplaaien wanneer de VS niet voldoen aan de eisen van China. De VS en de NAVO dienen zich formeel voor het bombardement te verontschuldigen, uitgebreid onderzoek naar het voorval te verrichten en de verantwoordelijken te straffen. ,,Indien dat niet gebeurt'', aldus Jiang, ,,dan zal het Chinese volk het niet accepteren.'' Wat dat precies inhoudt, maakte hij niet duidelijk. Volgens de Chinese media zijn in het weekeinde en de dagen erna in het hele land bijna een half miljoen mensen op de been gekomen om te demonstreren tegen het bombardement. De demonstraties, die zorgvuldig door de staat werden georkestreerd, mondden uit in felle uitbarstingen waarbij de ambassades en consulaten van de VS, andere NAVO-lidstaten en Albanië het moesten ontgelden.

De drie Chinese journalisten die tijdens het NAVO-bombardement omkwamen, werden gisteren door Jiang uitgeroepen tot 'Martelaren van de Revolutie' – een sterk verouderde term, maar het hoogste eerbetoon in communistisch China. De Chinese media toonde het voltallige permanente comité van de communistische partij op bezoek bij gewonde ambassadefunctionarissen in het ziekenhuis, en handenschuddend met de nabestaanden van de journalisten.

Hoewel president Jiang nu uiteindelijk akkoord is gegaan met een rechtstreeks telefoongesprek met de Amerikaanse president Clinton, is de anti-Amerikaanse retoriek geenszins van de pagina's van de Chinese kranten verdwenen. De door de staat gecontroleerde pers blijft het Chinese standpunt herhalen dat de aanslag een opzettelijke 'lage streek' van de VS is geweest. Maar waarnemers geloven dat de aanhoudende kritiek op de VS vooral is bedoeld voor de binnenlandse markt. Enkele Chinese politici en bestuurders, onder wie de burgemeester van Shanghai, hebben naar buiten toe informeel de verzekering gegeven dat buitenlandse ondernemingen en investeringen niet onder het voorval in Joegoslavie zullen lijden.