Pillen en poeders bij de supermarkt

Na het ministerie van Volksgezondheid wil nu ook Economische Zaken de apothekers aanpakken. Meer marktwerking, bijvoorbeeld door pillen in de supermarkt te verkopen, moet de prijzen omlaag brengen. Deel zes in een serie over markt en wetten.

De printers in het computerhok van de Regentesse apotheek aan de gelijknamige laan in Den Haag spugen gele briefjes uit. ,,Het zijn de recepten van de drie artsen waar ik zaken mee doe'', verduidelijkt apotheker J. Veenendaal. Hij installeerde computers bij de drie artsen, in ruil daarvoor sturen zij al hun patiënten door naar hem. ,,Je kunt het omkopen noemen, maar ik noem het marktwerking.'' Het werkt snel, efficiënt en foutloos en iedereen is tevreden: arts, apotheker en patiënt. ,,Alleen mijn collega-apothekers niet'', zegt Veenendaal lachend.

In een van de ruimtes achter de apotheek wegen twee assistentes kruiden en chemicaliën af en gieten ze in pilmallen en potjes. Ongeveer vijf procent van de recepten maakt Veenendaal, die 23 jaar in het vak zit, zelf. ,,Dat zijn voorgeschreven geneesmiddelen die afwijken van de normale dosering of helemaal niet te krijgen zijn'', zegt de apotheker. Naast de ongeveer 3.500 reguliere geneesmiddelen en grondstoffen staan ook nog eens 6.500 aanverwante producten in de Regentesse. ,,Homeopathische middelen, kruiden, maar ook shampoo's, thee, sportbandages en vruchtensappen.'' Producten waar Veenendaal het reclamemiddel `aanbieding' op los kan laten om klanten de zaak in te lokken. ,,Je mag jezelf toch best een beetje etaleren als apotheek'', vraagt hij.

Ook apothekers ontkomen niet aan de marktwerkingsgolf van Paars. En dus zijn ook de apothekers een prooi voor MDW-II (Marktwerking, Deregulering en Wetgevingskwaliteit), de tweede serie van projecten waarmee wettelijke barrières dienen te worden geslecht als deze de werking van de markt in de weg staan. Veel van de regels die de ongeveer 1.550 apothekers en 650 apotheekhoudende huisartsen beschermen, zijn al geschrapt. Zo mogen ondernemers zoals verzekeraars, apothekers in loondienst nemen en mogen ziekenhuisapotheken ook buiten de deur gaan leveren.

Maar vooral het ministerie van Economische Zaken ziet nog wettelijke belemmeringen waar een MDW-werkgroep de tanden op stuk mag gaan bijten. De economen van dat departement vinden de apothekersmarkt maar raar geordend: een gering aantal meest kleine en dure winkeltjes die wel volledig geoutilleerd zijn, kortom een zeer inefficiënte en dure distributiestructuur die nodig op de schop moet. Niettemin blijkt uit onderzoek dat de distributie in Nederland tot de goedkoopste van Europa behoort.

Toch vindt EZ dat er veel meer punten moeten zijn waar geneesmiddelen op recept kunnen worden verkregen. Desnoods zijn de nieuwe uitgiftepunten niet meer dan toonbanken, geruggesteund door een volledig uitgeruste apotheek ergens in de regio. En waarom zou die toonbank niet in een supermarkt kunnen staan: dat is pas marktwerking, vinden de ambtenaren van Jorritsma. In hun redenering zal de medicijnengroothandel vanzelf onder druk komen te staan als machtige supermarktketens zich met de medicijnen gaan bemoeien. ,,Of het werkt weten we niet, maar het is het proberen waard'', stelt een ambtenaar van VWS.

De supermarkten hebben er wel oren naar. Groothandel Brocacef onderzoekt of zijn huidige afnemers receptgeneesmiddelen via de C-1000-supermarkten zouden kunnen verkopen. Albert Heijn is ook al bij Economische Zaken op bezoek geweest. ,,De schellen zijn ze van de ogen gevallen bij het zien van de marges die ze op geneesmiddelen kunnen verdienen'', zegt een ingewijde. ,,Dat bleek nog eens wat anders dan een paar dubbeltjes op een kratje bier.'' Volgens een woordvoerder van Albert Heijn wil de consument niets liever dan het ophalen van de geneesmiddelen-op-recept bij de supermarkt. In de Amerikaanse supermarkten van Ahold, waar Albert Heijn toe behoort, is dat al heel normaal. `Gezondheid' is daar wegens de vergrijzing sowieso een van de best lopende afdelingen.

Amerika is een slecht voorbeeld, vindt C. de Roos van KNMP, de organisatie van apothekers. Daar zijn de kosten van de gezondheidszorg èn van medicijnen veel hoger dan in Nederland. Albert Heijn, C-1000 en alle andere supermarktketens met dollartekens in de ogen kunnen zich volgens De Roos opmaken voor een teleurstelling. ,,Het verlenen van zorg rondom de voorgeschreven medicijnen is iets heel anders dan het schuiven van doosjes.'' De supermarkten bezien de apothekersmarkt te veel door de bril van de distributie, meent de KNMP. Maar zou Albert Heijn dezelfde zorg verlenen als apothekers, dan zullen de marges flink tegenvallen.

Intussen zijn de apothekers ook wakker geworden. Supermarkt of niet, de markt is daar en de apotheek moet de concurrentie aan. Richt eens een gezellig speelhoekje in, luidt het advies van KNMP, schenk eens een kopje koffie, wees vriendelijk, informatief, bereikbaar en net zo lang open als de winkels om je heen. Wees, kortom, zoals apotheker Veenendaal van de Haagse Regentesse.

Volgens hem wordt het niets met de apotheek-in-de-supermarkt. Apothekers en zelfs apothekers-assistenten zijn veel te duur om in dienst te nemen. Zij zijn echter wel de enigen die de recepten op de juiste manier kunnen behandelen, stelt Veenendaal. ,,De controle op de recepten wordt minder als je uitgeklede apotheken met minder goedgeschoold personeel in supermarkten plaatst.''

De kennis van het vak is volgens Veenendaal ook belangrijk gezien de vaak agressieve verkoopmethoden van de farmaceutische industrie. ,,Iedere vertegenwoordiger prijst zijn artikel aan als het beste, vaak ondersteund met wat wetenschappelijke publicaties. Als gediplomeerd apotheker kun je op een gegeven moment inschatten of dat allemaal wel waar is. Zo niet, dan blijf je bij het oude, vaak goedkopere alternatief. Door kennis druk je de prijs.''

Het argument dat met het opengooien van de apothekersmarkt de prijzen van medicijnen omlaaggaan, snijdt ook al geen hout. Er is volgens Veenendaal in zijn wereld nog een heleboel geld te besparen. ,,Apothekers kunnen op sommige medicijnen een korting van zeventig procent bedingen. Dat betekent dat de prijzen veel te hoog zijn. De overheid moet apothekers stimuleren hoge kortingen te bedingen bij leveranciers. De vergoedingen die apothekers van de overheid voor ziekenfondspatiënten krijgen kunnen dan ook omlaag. Zo maak je het voor iedereen interessant'', zegt hij. ,,Twintig jaar geleden maakte het ons niet uit wat medicijnen kostten. Die werden toch volledig vergoed.''