`De oligarchen van Italië kiezen een doge'

Morgen kiest een speciaal kiescollege de nieuwe president van Italië. Een politiek schimmenspel dat de Italianen snel achter zich willen laten.

Presidentsverkiezingen vormen een van de beruchtste voorstellingen van het Italiaanse politieke circus. Het zijn meestal drama's met politieke sluipschutters, dubbelspel, geheime deals en schijnkandidaten die naar voren worden geschoven om het spervuur van tegenstanders op te vangen.

Premier Massimo D'Alema probeert het dit keer anders te laten gaan, omdat hij het gekonkel een blamage vindt die de kloof tussen burger en politiek verder vergroot. Het parlement zou morgen meteen in de eerste ronde een nieuwe president moeten aanwijzen. Maar rond het vandaag middaguur was de centrumlinkse coalitie het zelfs onderling nog niet eens worden, laat staan dat een akkoord met de rechtse oppositie in zicht was.

Het spel is al maanden aan de gang. Het is intrigerend voor wie geduldig alle manoeuvres wil volgen, maar dat zijn eigenlijk alleen de politici zelf en de mensen die hen beroepshalve moeten volgen. De meeste Italianen laten het gelaten over zich heen komen.

,,De Italiaanse politici zijn hypocrieten en spelen een dubbelspel'', schreef het dagblad La Repubblica. Wat vooral moeilijk te verteren is, dat vrijwel niemand durft te zeggen dat hij of zij het ambt van president ambieert. ,,Dit is te hoog voor mij'', roept de minister van Binnenlandse Zaken, Rosa Russo Jervolino, die naar voren is geschoven door de Italiaanse Volkspartij. ,,Ik heb al zoveel gehad'', zegt de minister van Financiën, Carlo Azeglio Ciampi, voorgedragen door de Linkse Democraten.

De kleine links-liberale Radicale Partij heeft geprobeerd een breekijzer te zetten op het bestel. Zij heeft de demissionaire Eurocommissaris Emma Bonino voorgedragen als president – zij is de enige die openlijk zegt dat ze wil. Veel kiezers zien haar wel zitten. In een aselecte steekproef op de website van La Repubblica stond Bonino vanmorgen op bijna vijftig procent van de stemmen. Maar de kiezers hebben niets te kiezen, ze mogen alleen maar handtekeningen zetten op standjes op straat.

De meeste parlementsleden vinden dat Bonino te ongrijpbaar is, teveel haar eigen weg gaat. Zij heeft bijvoorbeeld fel uitgehaald naar de gewoonte van parlementsleden om tijdens hun mandaat van partij of van coalitie te veranderen. Als dat tot een politieke crisis leidt, moeten er nieuwe verkiezingen komen, vindt Bonino – een consequentie die de huidige president, Oscar Luigi Scalfaro, nooit heeft willen trekken. In tegenstelling tot Scalfaro pleit Bonino voor een politiek `tweestromenland'. En voor veel van het veertigtal partijen in het parlement zou dit machtsverlies betekenen.

De presidentsverkiezingen dreigen zo opnieuw een schimmenspel te worden, een stukje `oude politiek' dat de meeste Italianen zo snel mogelijk achter zich willen laten. ,,Elders wint de kandidaat alleen als hij spreekt en overtuigt; bij ons wint hij alleen als hij zwijgt'', schrijft oud-ambassadeur Sergio Romano in een bitter commentaar. ,,De oligarchen van de Republiek kiezen een doge op basis van een geheim akkoord en geven hem een mandaat dat hij naar eigen inzicht kan uitoefenen.''

In artikel 87 van de grondwet staat: ,,De president van de Republiek is het hoofd van de staat en vertegenwoordigt de nationale eenheid.'' Ook al gaven de opstellers van de grondwet hem vooral ceremoniële functies, ze zagen de president ook als een bindend element in een land met een sterke regionale identificatie, dat naarstig zoekt naar nationale symbolen.

Direct na de oorlog is de liberaal Luigi Einaudi zo'n bindende figuur geweest, als de man van de wederopbouw. In de jaren tachtig kwam de socialist Sandro Pertini, die mee stond te juichen toen het voetbalelftal van de azzurri wereldkampioen werd, dicht in de buurt. Maar door de manier van kiezen identificeren Italianen zich in het algemeen weinig met hun staatshoofd.