Hard huilen

Net een paar doldwaze uurtjes gehad. Mijn nieuwe grammaticacontrole losgelaten op teksten die ik schreef toen ik nog helemaal uit het blote hoofd moest bepalen of mijn zinsbouw en woordkeus wel deugden.

In de vorige versie van mijn tekstverwerker zat wel al een spellingchecker, ook goed voor menige glimlach (voor `Alzheimer' zag hij liever `Alchemie' en `visverwerking' leek hem beter dan `zinsverwerking'), maar nu ik Word 97 gebruik, heb ik er een echte dijenkletser bij gekregen.

Dat wil zeggen: hard lachen wanneer het woord `beroemde' iedere keer de tekst `Wederkerend voornaamwoord: Beroemde wordt altijd wederkerend gebruikt' op je scherm doet verschijnen, is verstandiger dan hard huilen. Beroemde wederkerend gebruikt? Ik begrijp niet eens wat daar staat.

Heeft u moeite met als en dan uit elkaar houden? Laat ik u troosten, ik verzeker u dat u het beter kunt dan Word 97. Het zou immers niet in u opkomen om van `iemand gaf als beschrijving' `iemand zag dan beschrijving' te willen maken. Word 97 wil zelfs `Nederlands als moedertaal' veranderen in `Nederlands dan moedertaal'.

Geestig is ook de ongelooflijke verwarring over hoofdletters, iets dat maar zijdelings met grammatica te maken heeft, maar a la. Schrijf je na een dubbele punt een hoofdletter, bijvoorbeeld omdat er citaat begint, dan krijg je te lezen: ,,Gebruik van hoofdletters: Na een dubbele punt schrijft men doorgaans geen hoofdletter.'' Ziet u de interne inconsistentie van deze mededeling? Het wordt nog leuker, want schrijf je na een dubbele punt wél een kleine letter, dan krijg je als commentaar: ,,Gebruik van hoofdletters: Begin de zin met een hoofdletter.''

Maar ja, van waar een zin begint, heeft Word 97 geen flauw benul. Kennelijk heeft de maker van de grammaticacontrole gedacht: da's simpel, na elke punt. Wat bijvoorbeeld betekent dat `prof. dr. van Veenendaal' `prof. Dr. Van Veenendaal' moet worden. Daarnaast dient dus ook de dubbele punt als markeerder voor het einde van een zin, en (je moet er maar opkomen) het haakje sluiten.

Toch haalt dat het allemaal nog niet bij de absolute abracadabra die telkens onder het kopje `Overeenkomst in getal of geslacht' gebracht wordt. Daar zou het dus echt om grammatica moeten gaan. En dan lees je over de zinsnede `die paar straten' dat `die' en `paar' niet overeenkomen in persoon en/of getal. Breng daar maar eens wat tegen in. Een vraag die begint met de woorden `welke gebieden' levert dezelfde opmerking op: `welke' en `gebieden' komen niet overeen in persoon en/of getal. Oh nee?

Mooi is ook: ,,Als `duiven' het onderwerp is van `gaan', komen onderwerp en persoonsvorm niet overeen in persoon en/of getal.'' Mijn controleur stelt daarom `de duiven gaat' voor. En schrijf je `vertelt hij wat hem het meest verbaasd heeft' dan luidt het commentaar: ,,als vertelt afhangt van heeft dient dit woord te eindigen op -d.'' Voorwaar een indrukwekkend staaltje inzicht in de zinsstructuur.

Een feest is tenslotte het toetje van elke spelling- en grammaticacontrole. Aan het eind verschijnt er een venstertje met `Statistiek leesbaarheid'. Het staat vol mooie getalletjes. Hoe lang je zinnen gemiddeld waren bijvoorbeeld (denk nog even aan de moeite die Word 97 heeft te bepalen waar een zin ophoudt) en je woorden. Bovendien wordt hier een heus cijfer uitgedeeld. Voor moeilijkheidheidgraad van je tekst. Dit stukje valt in de categorie `tamelijk moeilijk'. Mijn excuses. Als u het daarentegen best te doen vond, bedenk dan dat die waardering uitsluitend gebaseerd is op het aantal woorden per zin en het aantal lettergrepen per woord.

Dat is dan meteen ook het enige dat tenminste nog íets zegt, al is het belang van dat soort lengtes voor de toegankelijkheid van teksten erg relatief. Voor het overige is de `grammaticacontrole' volmaakt waardeloos. Doodordinaire volksverlakkerij. Niet één keer ben ik gewezen op iets dat inderdaad fout was, en andersom passeren ongrammaticale zinnen waarin bijvoorbeeld het werkwoord op de verkeerde plaats staat moeiteloos.

Zou je de Reclame Code Commissie ook handleidingen kunnen laten beoordelen? Want dat Word over mijn schouder kan meelezen en `achter de schermen' mijn tekst controleren, onder meer op eventuele grammaticale fouten, zoals staat in het boekje dat ik erbij kreeg, is niet eens meer misleidend, het is een aperte leugen.