Exit rekeningrijden

EEN JAAR OF TIEN geleden, in het tweede kabinet-Lubbers, kwam minister van Verkeer en Waterstaat Neelie Smit-Kroes (VVD) tot het inzicht dat de invoering van tolheffing op autowegen een bijdrage kon leveren aan de vermindering van de dagelijkse filedrukte. Haar opvolgsters, Hanja Maij-Weggen (CDA) en Annemarie Jorritsma (VVD), zetten dat beleid noest voort. Met behulp van het prijsmechanisme zouden automobilisten die voor hun lol in de file stonden, geweerd worden zodat het beroepsverkeer in de ochtendspits beter kon doorstromen.

Het heeft even geduurd, maar in het regeerakkoord van Paars-II stond het opgenomen. In deze regeerperiode zou het systeem van `rekeningrijden' in de Randstad worden geïntroduceerd met als doel het verkeersaanbod te reduceren en te reguleren. ,,Variabilisatie (van de autokosten - red.) leidt tot een verschuiving binnen de kosten die gemoeid zijn met het rijden van de auto, ze verhoogt ze niet'', aldus de voor velerlei uitleg vatbare tekst van het regeerakkoord. Met dit broze compromis wisten PvdA en D66 (vòòr rekeningrijden) de aarzelende VVD over de streep te trekken.

De nieuwe minister van Verkeer, Tineke Netelenbos (PvdA), pakte de zaak voortvarend aan. Waar haar voorgangsters zich tot de tekentafel beperkten, ging zij aan de slag. Technici begonnen boven de A12 tussen Gouda en Utrecht staketsels neer te zetten om te experimenteren met nieuwe vormen van elektronische tolheffing. Kosten: een slordige 250 miljoen gulden.

TOEN KWAM DE LOBBY tegen tolheffing in beweging. Een gelegenheidscoalitie van de grootste vereniging in Nederland, het verbond van werkgevers en een landelijk ochtendblad nam de plannen onder vuur. De tegenstanders presenteerden een alternatief - aanleg van aparte betaalstroken en handhaving van de bestaande filestroken – dat alle slechte trekjes van een Nederlands compromis vertoonde. En ze mobiliseerden hun achterban tegen de kabinetsplannen. Tegen deze machtige stem van het rijdende volk verdedigde Netelenbos zich zwakjes. Als het systeem na invoering niet werkte, zei ze, kon er na verloop van tijd altijd weer mee gestopt worden. De tegenstanders roken de overwinning.

Afgelopen weekeinde was het zover. Netelenbos capituleerde. Ze erkende dat er onvoldoende maatschappelijk draagvlak voor haar tolplannen was. Daarom stelde ze voor om rekeningrijden niet in te voeren in de Randstad, maar voorlopig slechts bij één stad. De lobby kraaide victorie, de VVD was opgelucht. Geen wonder. Want welke gemeente zal zich aanbieden om als enige in Nederland te experimenteren met toltoegang? Dit is wel de slechtste van alle denkbare oplossingen voor het fileprobleem.

Na tien jaar zijn de plannen voor tolrijden weer op de achterbrander gezet. Terwijl Haagse politieke besluiteloosheid en slappe knieën bij Verkeer en Waterstaat troef zijn, staan de automobilisten alleen maar langer in de file.

Final Analysis (Phil Joanou, 1992, VS). Freudiaanse orakeltaal in gemankeerde thriller waarin psychiater Richard Gere voor het karretje van Kim Basinger wordt gespannen. Haalde de mosterd bij Hitchcocks Vertigo. Ook met Uma Thurman. RTL4, 21.00-23.15u., met reclame.