Het Braziliaanse recht verdient niet slecht

Topsalarissen ten spijt: de rechterlijke macht in Brazilië is door en door corrupt. Nieuw is dat schandalen nu ook openbaar worden.

,,Maar toen ik kind was, reed ik al in de duurste auto van Brazilië'', protesteert de rechter. ,,In een Lincoln Continental om precies te zijn.'' De voorzitter van de parlementaire onderzoekscommissie schudt zijn hoofd. Rechter Nicolau dos Santos rijdt nu niet meer rond in één, maar in vijftien peperdure auto's. Hij heeft limousines, buitenhuizen, zeiljachten en een twintig ton kostende loft in de duurste wijk van Miami.

Goed, in Brazilië verdienen rechters meer dan de topmanangers van Philips en AKZO in Nederland. Maar toch leefde Don Nicolau een beetje boven zijn stand. De rechter had bankrekeningen op de Kaaimaneilanden en in Zwitserland van in totaal 150 miljoen dollar, ontdekte de onderzoekscommissie. Waar heeft rechter Nicolau dat geld vandaan, wil de voorzitter weten. ,,Ik had een rijke oom'', zegt de rechter, en neemt nog een pilletje. Onder de leden van de onderzoekscommissie klinkt gelach. ,,Heren'', roept de voorzitter hen tot de orde. ,,Laten we de duimschroeven niet verder aandraaien. Die man sterft hier nog zo meteen.''

De laatste weken schieten in Brazilië de parlementaire onderzoekscommissies als paddestoelen uit de grond. Het ene schandaal volgt op het andere, en dat is nieuw. Bijna steeds zijn het een functionarissen van de rechterlijke macht die betrapt worden op corruptie. Opmerkelijk, wanneer men hun topsalarissen in aanmerking neemt. Zo berekende de voorzitter van de Senaat onlangs dat de helft van het hele overheidstekort gesaneerd zou zijn als men de rechters van alle tribunalen in Brazilië eens een jaartje niet zou uitbetalen. ,,Voor de voortgang van de rechtsgang zou het niets uitmaken'', smaalde senaatsvoorzitter Magelhaes, verwijzend naar de beruchte inefficiëntie van de rechterlijke macht.

Met name het logge apparaat van zogeheten `arbeidstribunalen' moest het ontgelden van Magelhaes. Een systeem dat nog stamt uit de tijd van de populistische dictator Getúlio Vargas in de jaren dertig en veertig, en tweederde van het totale justitie-budget opslokt, alleen al aan salarissen. Nicolau Santos was zo'n arbeidsrechter. Het fortuin van de voorzitter van het arbeidstribunaal in São Paolo begon zeven jaar geleden `faraonische vormen' aan te nemen toen hij de overheid overhaalde een nieuw gerechtsgebouw voor hem neer te zetten. Voor dat klusje nam Don Nicolau een bevriende bouwondernemer in de arm. En deze zette uiteindelijk een gebouw neer dat meer dan dubbel zo duur werd als de gewone marktprijs, zo becijferde de onderzoekscommissie. Het verschil – meer dan honderd miljoen dollar – stopten de rechter en zijn vriend in hun zak.

Nu was het niet een ijverige parlementariër die de zaak aan het rollen heeft gebracht, maar de schoonzoon van de rechter zelf. De jongeman wilde zijn schoonvader een hak zetten toen deze hem geen cent wilde geven nadat hij vorig jaar van diens dochter scheidde. ,,Ik wilde de helft van het appartement waar ik met haar gewoond had'', verklaarde de schoonzoon. Schoonpapa weigerde, en zei dat de schoonzoon geen enkele kans maakte tegen een rechter. ,,Toen zei ik: u heeft meer te verliezen dan ik. Denk er goed over na.''

De wraak van de schoonzoon was zoet. Hij drukte faxen van schoonpapa achterover met de stand van diens buitenlandse bankrekeningen. Daarmee liep de schoonzoon naar de pers, en zo kwam de bal aan het rollen. Een `etterpuist' die hij tot zijn laatste adem gerechtelijk zal vervolgen, waren de laatste woorden van rechter Nicolau gisteren, voordat hij zwetend door zijn advocaten de zaal uit werd gevoerd. De rechter moet 57 miljoen dollar aan de Braziliaanse schatkist terugbetalen.

Ook gisteren werd door een andere onderzoekscommissie een rechter uit Manaus veroordeeld. Deze stelde tegen betaling drugshandelaren op vrije voeten. Ook zou hij een houthandelaar gedwongen hebben honderdduizend dollar te betalen voor een uitspraak in zijn voordeel. Dit kwam aan het licht doordat de handelaar het gevraagde bedrag niet op tijd bij elkaar kreeg.

Het parlementaire onderzoek naar een van de meest wrange fraudezaken van rechters loopt echter nog. Dat gaat over een rechter die moeders uit de ouderlijke macht zette, om hun kinderen vervolgens in het buitenland te verkopen. De zaak werd aangezwengeld door een jonge vrouw. Vlak na de bevalling van haar dochtertje Evelyn werd ze door rechter Luíz Beethoven uit de ouderlijke macht gezet. De vrouw zocht steun bij een pro deo-advocaat van de gemeente. In hoger beroep werd het vonnis van rechter Beethoven vernietigd, maar inmiddels had hij haar dochtertje al verkocht aan een Duits echtpaar. Ze woont nu met legale adoptiepapieren in Berlijn.