Brief Van den Broek is Moskou een raadsel

Eurocommissaris Hans van den Broek stuurde vorige week een open brief naar de leiders in Moskou, die hij graag in de Russische media zag afgedrukt. Die tonen weinig interesse en weten niet helemaal wat ze van de brief moeten denken.

Merkwaardig. Zweverig. Ondoorgrondelijk. Die woorden klonken vrijdag bij de Russische staatsomroep ORT in reactie op de morele oproep (,,Stop Miloševic!'') die eurocommissaris Hans van den Broek vorige week aan de Moskouse regeringsleiders had gericht. ,,Wat moeten we nou met zo'n emotioneel pleidooi'', vroeg een programmamaker zich af.

De pleitbede, die op 28 april in NRC Handelsblad heeft gestaan, is minutieus bestudeerd en bijna besnuffeld door de redactie van Odnaka (de Russische variant van Den Haag Vandaag). Alleen al de aanhef was voer voor speculatie. Beste Jevgeni, beste Igor. ,,Hoogst ongebruikelijk'', merkte redacteur Viktor Kalasjnikov op. ,,Een diplomatieke rariteit.'' Bedoeld waren Jevgeni Primakov, premier, en Igor Ivanov, minister van Buitenlandse Zaken. Maar waarom stond Viktor (Tsjernomyrdin), de Joegoslavië-gezant van Rusland, er bijvoorbeeld niet bij?

Een open brief, waarschuwde Van den Broek al, was ,,een ongebruikelijke weg'' – hij had het in ieder geval nog nooit eerder gedaan. Maar hij voelde zich aangesproken door een opiniestuk, ook in deze krant, waarin Ivanov zich afzette tegen de dood en het verderf dat de NAVO-bommen op de Balkan zaaien. ,,Hoe is het mogelijk op grond van humanitaire overwegingen mensen te vermoorden?'', schreef Ivanov. En: ,,Sommigen in Brussel vinden dit een kleinigheid.''

In zijn repliek vraagt Van den Broek zich af of de Russen ,,het onderscheid tussen de agressor en de bestrijder van die agressie'' soms uit het oog verliezen. De Russische leiders dienen een ,,absoluut nee tegen de mensonwaardige onderdrukkingspolitiek'' van Miloševic uit te spreken, het liefst in een ferme resolutie van de VN-Veiligheidsraad, zodat Moskou en het Westen de rijen weer kunnen sluiten. ,,Moge ook de Russische lezers kennis nemen'' van dit standpunt, vraagt hij met klem, en wel door publicatie van de brief in de Russische pers.

De tekst is onverwijld verspreid, maar geen van de Russische kranten zag er interessante kopij in. Het departement van Ivanov reageerde officieel dat het niet wenste te reageren: ,,We krijgen wel meer brieven'', voegde een woordvoerder eraan toe. En zo bleef het moreel appèl onopgemerkt, totdat de staatsomroep ORT er wonderlijke details in begon te bespeuren. Uitte commissaris Van den Broek misschien bedekte kritiek op Washington door zo nadrukkelijk de VN-Veiligheidsraad te noemen?

,,Wij vroegen ons af of hij het mandaat van de VN weer boven dat van de NAVO wil plaatsen'', zegt redacteur Kalasjnikov. Rusland maakt zich drukker over het verlies aan prestige en invloed, zo lijkt het, dan over het leed van de Kosovaren. Misschien bood Van den Broek een handreiking om de Russen weer binnenboord te halen, en om het veiligheidsmechanisme dat zo bot door de NAVO was geschonden, weer in ere te herstellen. Presentator Leontov van Odnaka en ook de hoogste baas van de ORT bogen zich over de bijzondere brief, maar ze bleven zitten met een vraag: richtte Van den Broek zich persoonlijk tot Jevgeni en Igor, of namens de Europese Unie?

Navraag in Brussel leert dat de misverstanden zich opstapelen. Donderdag bij de top van de G7 van rijkste industrielanden plus Rusland (een land met een economie iets groter dan die van België) sprak Van den Broek Ivanov op hun polemiekje aan. De Rus bleek niet te weten dat zijn opiniestuk in Nederland was verschenen en dat de Europese commissaris daarom had gereageerd. Want met zijn oproep om zijn brief in de Russische kranten af te drukken wilde Van den Broek het Russische publiek het Westerse standpunt voorschotelen (de NAVO bestrijdt agressie), zoals Ivanov zijn visie (de NAVO is de agressor) in de Westerse pers uiteen mocht zetten.

,,Heus, er zitten geen verborgen politieke hints in'', zegt een Brusselse diplomaat. Maar in welke hoedanigheid had Van den Broek zijn ,,door hem bewonderde en gewaardeerde'' Russische vrienden nou aangesproken? ,,Die brief was geschreven op persoonlijke titel in de hoedanigheid van Europees commissaris.'' Die paradox, in combinatie met de afwezigheid van stiekeme bijbedoelingen, maakt de verwarring er bij de redactie van Odnaka alleen maar groter op. Of de Babylonische Beste Jevgeni, beste Igor-brief alsnog op de Russische televisie zal worden besproken, is dan ook nog ongewis.